OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Làm trại ong dú ở Trảng Bàng

Chở đàn ong dú trên các trục đường quanh Trảng Bàng: giờ đi và cách xếp xe

Chở đàn ong dú quanh Trảng Bàng phải tính nắng nóng, xe tải trên Quốc lộ 22, đường đất vào vườn. Nên đi giờ nào, xếp thùng trên xe máy, xe tải nhỏ ra sao, tới nơi làm gì.

Dawn on a rural road near Trang Bang, a small open truck loaded with tightly strapped wooden hive boxes covered by a light cloth, dust and soft orange light

Chở đàn ong dú quanh Trảng Bàng nên đi vào sáng sớm hoặc chiều tối khi trời mát và đường vắng xe tải, đóng cửa tổ từ tối hôm trước khi ong đã về hết, chèn thùng chặt và đứng thẳng trên xe, che nắng nhưng vẫn thoáng, và đi chậm qua đoạn đường đất, ổ gà. Tới nơi, đặt thùng lên kệ cho yên rồi mới mở cửa tổ.

Bài viết cho người làm trại thường xuyên chở đàn trong vùng: giao đàn cho khách, chuyển đàn giữa các vườn, đưa đàn đi đặt thụ phấn. Bài không nêu giờ cấm xe tải hay quy định giao thông cụ thể trên từng tuyến, vì những thứ đó có thể thay đổi; người chở nên kiểm thông tin hiện hành trên tuyến mình đi. Trọng tâm là giữ đàn an toàn trên quãng đường vài cây số tới vài chục cây số quanh vùng.

Đường sá quanh Trảng Bàng nhìn từ chỗ ngồi của người chở ong

Trục chính của vùng là Quốc lộ 22, nối TP.HCM qua Trảng Bàng tới Gò Dầu và cửa khẩu Mộc Bài. Đây là tuyến đông xe, có nhiều xe tải, xe container ra vào các khu công nghiệp, xe khách đi Tây Ninh và Campuchia. Từ quốc lộ, các đường tỉnh, đường liên xã, đường ấp toả vào những khu vườn, ruộng phía trong. Càng vào sâu, đường càng nhỏ, có đoạn là đường đất đỏ, mùa mưa lầy, mùa khô bụi.

Với thùng ong, hai kẻ thù trên đường là xóc và nóng. Đoạn đường đất, ổ gà, gờ giảm tốc làm thùng rung mạnh, bánh tổ bên trong có thể gãy, hũ mật vỡ chảy, đàn hoảng. Nắng gắt chiếu lên thùng trên thùng xe không mái, cộng thêm nhiệt từ mặt đường, làm trong thùng nóng nhanh khi cửa tổ đang đóng.

Một kẻ thù thứ ba là thời gian chờ: kẹt xe trên quốc lộ giờ cao điểm, chờ ở công trình làm đường, dừng lại ăn uống giữa đường. Mỗi phút thùng ong nằm yên trên xe dưới nắng là một phút nhiệt trong thùng tăng. Lên kế hoạch đường đi, giờ đi để giảm thời gian chờ là một phần của việc giữ đàn. Người chở ong quen đường thường có vài tuyến tránh qua đường làng, đường liên ấp để khỏi phải nhập vào đoạn quốc lộ đông xe; những tuyến này chậm hơn nhưng êm hơn cho thùng nếu mặt đường tốt.

Chọn giờ đi

Sáng sớm. Trời mát, đường vắng hơn, kịp đặt đàn và mở cửa tổ trước khi nắng lên. Hợp với quãng đường ngắn và vừa. Cần đóng cửa tổ từ tối hôm trước.

Chiều tối, đêm. Đóng cửa tổ khi ong đã về hết lúc chạng vạng, chở ngay trong tối, tới nơi đặt thùng, sáng hôm sau mở cửa. Mát nhất cho đàn, nhưng chạy đêm trên quốc lộ có nhiều xe tải lớn, đường nhỏ vào vườn tối, cần đèn tốt và người đi cùng.

Tránh giờ cao điểm. Quanh các khu công nghiệp, giờ vào ca, tan ca có lượng xe máy và xe đưa đón công nhân rất lớn. Đi qua những đoạn đó vào giờ này dễ kẹt, dễ va quẹt.

Tránh giữa trưa. Giữa trưa mùa khô là thời điểm tệ nhất để chở ong: thùng đóng kín, nắng gắt, mặt đường nóng. Nếu buộc phải đi, che thùng thật kỹ và đi thẳng không dừng.

Sau mưa lớn. Đường đất vào vườn lầy, trơn. Nếu phải chở vào những vườn sâu, chờ đường khô bớt hoặc chuyển thùng bằng xe nhỏ đoạn cuối.

Chuẩn bị đàn trước khi chở

Chuẩn bị đúng giúp đàn qua quãng đường mà ít mất sức.

  1. Một hai ngày trước, kiểm thùng: các tầng khớp chặt, không nứt, đinh vít đủ; cột hoặc đai các tầng lại với nhau.
  2. Không thu mật ngay trước khi chở; hũ mật vừa bị cắt dễ chảy khi xóc.
  3. Chạng vạng hôm chở, khi ong đã về hết, bịt cửa tổ bằng lưới mịn hoặc nút có lỗ thoáng; không bịt kín hoàn toàn bằng băng keo kín hơi.
  4. Kiểm lại xem có ong bám ngoài thùng không; chờ chúng vào hoặc gom nhẹ.
  5. Ghi mã từng thùng và vị trí sẽ đặt ở nơi mới, để tới nơi đặt nhanh, không phải dò.
  6. Chuẩn bị sẵn ở nơi mới: kệ đã dựng, chân chống kiến đã có nước hoặc dầu, mái che sẵn.

Chuẩn bị nơi đến trước là điều nhiều người bỏ qua. Thùng ong chờ trên xe trong lúc người chở loay hoay dựng kệ là lúc đàn chịu nóng và căng thẳng nhất.

Xếp thùng trên xe máy

Xe máy là phương tiện chở đàn phổ biến nhất ở vùng này với quãng ngắn, số thùng ít. Mỗi chuyến chỉ nên chở một hai thùng tuỳ kích thước, đặt trên baga sau có tấm ván lót phẳng, thùng đứng thẳng như khi đặt trên kệ, cửa tổ hướng về phía sau hoặc sang bên để gió không thổi thẳng vào.

Cột thùng bằng dây chằng có độ đàn hồi, chằng theo cả hai chiều để thùng không trượt khi phanh. Lót một lớp mút hoặc bao bố giữa thùng và baga để giảm xóc. Che thùng bằng một tấm vải sáng màu, thoáng, không dùng bạt nilon đen kín hơi vì giữ nhiệt.

Đi chậm, nhất là qua gờ giảm tốc, ổ gà, đường đất. Tránh phanh gấp. Không dừng lâu dưới nắng. Với quãng đường có đoạn quốc lộ, đi sát lề phải, cẩn thận với xe tải vượt, vì gió hút từ xe lớn có thể làm xe máy chở hàng cồng kềnh chao đảo.

Người ngồi sau giữ thùng là cách nhiều người dùng, nhưng giữ bằng tay suốt quãng đường dài rất mỏi và không thay được dây chằng. Nếu có người ngồi sau, họ chỉ nên đỡ thêm, còn thùng vẫn phải chằng chắc như khi đi một mình. Trẻ nhỏ không nên ngồi giữ thùng ong trên xe máy.

Xếp thùng trên xe tải nhỏ, xe ba gác

Khi chở nhiều thùng, như chuyển cả dãy sang vườn khác hay giao một lô đàn, dùng xe tải nhỏ hoặc xe ba gác. Thùng xếp đứng thẳng, sát nhau, cửa tổ hướng ra phía thoáng; khoảng trống giữa các thùng chèn bằng mút, bao bố, rơm để thùng không xô vào nhau khi xe ôm cua.

Nếu phải xếp hai lớp, lớp dưới là thùng chắc, nặng, lớp trên nhẹ hơn; giữa hai lớp có tấm ván phẳng. Chằng toàn bộ khối thùng xuống sàn xe bằng dây chằng. Thùng xe có mui hoặc che bạt phía trên nhưng hở hai bên cho gió lùa; nếu thùng xe kín, cần mở cửa sau hoặc có lỗ thông gió.

Người lái cần biết mình đang chở ong: không phanh gấp, vào cua chậm, chọn đường bằng phẳng hơn dù xa hơn một chút. Với đường đất vào vườn sâu, có khi xe tải phải dừng ở đầu đường, chuyển thùng bằng xe máy hoặc xe đẩy đoạn cuối. Dự tính trước để có người phụ.

Khi thuê xe chở, nên nói rõ với tài xế từ khi hẹn: chở thùng ong sống, cần đi nhẹ, không chở chung với phân bón, thuốc trừ sâu, xăng dầu hay hàng có mùi nặng, không để thùng ong nằm chờ trên xe trong lúc tài xế đi giao hàng khác. Thùng xe từng chở thuốc nông nghiệp nên được rửa sạch trước. Những điều này nghe nhỏ nhưng đã làm nhiều chuyến chở đàn thất bại.

Tới nơi: đặt thùng và mở cửa tổ

Tới nơi, đặt từng thùng lên kệ đã chuẩn bị, đúng vị trí đã định, thùng thẳng, chắc. Để thùng nghỉ yên một lúc cho ong bên trong bớt hoảng, rồi mới mở cửa tổ. Nếu tới nơi vào ban đêm, đợi tới sáng sớm hôm sau mới mở. Mở cửa nhẹ nhàng, không gõ thùng. Đứng lệch sang một bên cửa tổ khi mở, để những con ong đầu tiên bay ra định hướng không bị người che mất.

Nơi mới cần đủ xa nơi cũ để ong không bay về chỗ cũ. Nếu chỗ mới gần chỗ cũ, ong thợ có thể bay về vị trí quen và lạc. Người nuôi lâu năm trong vùng thường có kinh nghiệm về khoảng cách an toàn; với chuyển đàn trong cùng trại, dời từng chút mỗi ngày là cách hay dùng.

Những ngày đầu ở chỗ mới, theo dõi cửa tổ: ong ra vào có định hướng không, có ong bay vòng quanh thùng nhiều không, có dấu hiệu ong cướp từ đàn bên cạnh không. Kiểm chân kệ chống kiến ngay ngày đầu, vì đàn vừa chuyển còn yếu, dễ bị kiến tấn công. Ghi ngày chuyển, giờ mở cửa và tình trạng đàn vào sổ trại.

Những sự cố hay gặp trên đường và cách xử lý

Sự cố thường gặp nhất là thùng bị nghiêng hoặc đổ do chằng lỏng, xe ôm cua gấp. Khi đó, dừng xe ở chỗ an toàn có bóng mát, dựng thùng lại thẳng đứng, kiểm xem nắp có bung không, lưới cửa tổ còn nguyên không. Nếu thùng bị nứt và ong bò ra, che chỗ nứt bằng vải hoặc băng dính tạm, đi tiếp nhẹ nhàng và xử lý kỹ khi tới nơi. Không mở nắp thùng giữa đường.

Sự cố thứ hai là kẹt xe dưới nắng. Nếu biết sẽ kẹt lâu, tìm chỗ tấp vào bóng cây, phủ thêm vải ướt lên trên tấm che thùng nhưng không để nước nhỏ vào thùng. Lần sau, đổi giờ đi để tránh đoạn đó. Nếu tuyến quen đang có công trình làm đường, hỏi trước người đi lại hằng ngày xem giờ nào thông, giờ nào tắc.

Một sự cố ít ai nghĩ tới là xe hỏng giữa đường. Với chuyến chở nhiều thùng đi xa, nên có số của một người quen dọc tuyến hoặc một xe dự phòng, và biết trước những chỗ có bóng mát để tấp vào nếu phải chờ sửa xe. Đàn chịu được vài giờ trong bóng mát có thoáng gió, nhưng không chịu được vài giờ trên thùng xe dưới nắng trưa.

Sự cố thứ ba là mưa giữa đường. Thùng gỗ bị mưa ướt trên xe hở có thể thấm nước vào trong, nhất là ở khe giữa các tầng. Mang theo một tấm bạt để phủ khi mưa, nhưng khi tạnh thì gỡ ra ngay hoặc vén hai bên cho thoáng, vì bạt kín giữ nhiệt khi nắng lên trở lại.

Sự cố thứ tư là bị hỏi về hàng đang chở. Một xe chở nhiều thùng gỗ đậy vải dễ khiến người khác tò mò. Nói rõ là thùng ong dú, ong không chích, đang chuyển trại. Khi chở số lượng lớn thường xuyên hoặc đi xa, nên tìm hiểu xem có yêu cầu giấy tờ gì về vận chuyển động vật, hàng nông sản theo quy định hiện hành không.

Câu hỏi thường gặp

Chở đàn ong dú bằng xe máy trên Quốc lộ 22 có an toàn không?

Được nếu số thùng ít, chằng chắc, đi chậm, đi sát lề và tránh giờ cao điểm. Quốc lộ có nhiều xe tải lớn; gió hút khi bị vượt có thể làm xe chở hàng chao đảo. Với số thùng nhiều hoặc quãng đường dài trên quốc lộ, nên dùng xe tải nhỏ.

Đóng cửa tổ bao lâu thì đàn chịu được?

Tuỳ nhiệt độ và tình trạng đàn. Nên giữ thời gian đóng cửa càng ngắn càng tốt, chở vào lúc mát, và mở cửa ngay khi đặt thùng yên ở nơi mới. Trong mùa nóng, tránh để thùng đóng cửa dưới nắng dù chỉ một lúc.

Có nên bịt kín cửa tổ bằng băng keo khi chở không?

Không nên bịt kín hoàn toàn. Dùng lưới mịn hoặc nút có lỗ thoáng để không khí lưu thông mà ong không ra được. Bịt kín hơi làm trong thùng nóng và ngộp nhanh, nhất là khi trời nắng.

Chở đàn đi giao cho khách ở TP.HCM nên đi giờ nào?

Thường nên đi sáng sớm để tránh nắng và kịp tới trước giờ cao điểm trong thành phố, hoặc đi tối nếu khách sẵn sàng nhận đàn ban đêm. Hẹn trước với khách để kệ, chỗ đặt sẵn sàng khi đàn tới, không để thùng chờ trên xe.

Đường đất vào vườn lầy sau mưa thì chở thế nào?

Nên chờ đường khô bớt, hoặc dừng xe lớn ở đầu đường và chuyển thùng bằng xe máy, xe đẩy đoạn cuối. Không cố chạy xe tải nặng qua đoạn lầy, vì xe lún, lắc mạnh có thể làm đổ khối thùng.

Sau khi chở về, đàn yếu đi thì làm gì?

Kiểm chân kệ chống kiến, che nắng, đặt nước gần, hạn chế mở thùng. Theo dõi vài ngày; nếu ong ra vào bình thường trở lại là ổn. Nếu thấy hũ mật vỡ chảy nhiều, kiến ruồi bám, cần mở thùng dọn nhẹ phần hỏng và đóng kín lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68