OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Làm trại ong dú ở Trảng Bàng

Đặt trại ong dú trong vườn điều, cao su, cây ăn trái quanh Trảng Bàng

Mỗi kiểu vườn quanh Trảng Bàng cho trại ong dú điều kiện khác: cao su mát nhưng có mùa rụng lá, điều có mùa hoa trùng mùa phun, cây ăn trái đa dạng nhưng nhiều việc.

Long straight rows of rubber trees with filtered light, a few wooden stingless bee hives on a low metal stand at the edge of the plantation, fallen leaves on red soil

Quanh Trảng Bàng có ba kiểu vườn hay được dùng để đặt trại ong dú: vườn cao su cho bóng mát và nhựa cây nhưng có mùa rụng lá và lối ra vào của người cạo mủ; vườn điều có mùa hoa rõ nhưng cũng có mùa phun thuốc trùng với mùa hoa; vườn cây ăn trái nhiều loại cho nguồn hoa nối nhau nhưng nhiều việc vườn và nhiều đợt phun. Chọn kiểu nào tuỳ vào việc thoả thuận được lịch phun và lối vào, hơn là tuỳ loại cây.

Bài này không khẳng định loại cây nào cho mật nhiều hay ít, vì lượng mật còn phụ thuộc thời tiết, giống cây, cách chăm vườn và các cây xung quanh. Bài nói những điều thực tế khi đặt dãy thùng trong mỗi kiểu vườn: bóng mát, nguồn nhựa, mùa hoa, việc vườn, thuốc phun, và những thoả thuận cần có với chủ vườn.

Nhìn vườn bằng con mắt của đàn ong

Người làm vườn nhìn vườn theo cây: cây nào cho trái, mùa nào bón, mùa nào thu. Người làm trại ong cần nhìn thêm theo đàn: ở đây ong lấy được gì, mùa nào, và có gì gây hại. Ong dú cần ba thứ từ môi trường quanh trại: mật hoa, phấn hoa và nhựa cây. Mật và phấn là thức ăn; nhựa cây trộn với sáp làm keo xây tổ, bịt kẽ, làm cửa tổ.

Một vườn tốt cho ong dú không nhất thiết là vườn có nhiều hoa nhất vào một thời điểm, mà là vườn và khu xung quanh có hoa rải đều qua các tháng, có cây tiết nhựa, có bóng mát, có nước, và ít thuốc độc với ong. Vườn chuyên một loại cây thường mạnh ở một vài tháng và yếu ở những tháng còn lại; vườn nhiều loại cây và có bờ bụi, cây rừng xen kẽ ổn định hơn.

Một cách nhìn nhanh là đứng trước cửa tổ của một đàn đã có sẵn trong vùng, nếu có, vào vài buổi sáng khác nhau. Ong mang về phấn màu gì, ra vào đông hay thưa, bay về hướng nào. Những quan sát đơn giản đó cho biết nhiều điều về nguồn hoa quanh vườn hơn là nhìn cây trong vườn.

Ở vùng Trảng Bàng, các vườn hiếm khi đứng riêng; vườn cao su sát vườn cây ăn trái, ruộng lúa xen rẫy mì, bờ suối còn cây rừng. Đàn ong bay qua ranh giới các vườn, nên khi đánh giá chỗ đặt trại, nên nhìn cả khu vực, không chỉ vườn nơi đặt thùng.

Vườn cao su: mát, có nhựa, có mùa rụng lá

Bóng mát. Tán cao su khép kín cho bóng mát ổn định trong phần lớn năm, rất hợp với những dãy thùng sợ nắng gắt. Đặt ở rìa vườn hoặc ở hàng ngoài cùng thường có ánh sáng tốt hơn ở sâu bên trong, nơi có thể quá tối và ẩm vào mùa mưa. Rìa vườn cũng thường gần lối đi hơn, thuận cho việc chở thùng, châm nước chân kệ và kiểm trại.

Mùa rụng lá. Cao su có giai đoạn rụng lá, thường rơi vào mùa khô. Đúng lúc nắng gắt nhất thì bóng mát mỏng đi. Trại dưới tán cao su vẫn cần mái che riêng cho dãy thùng, không thể chỉ trông vào tán.

Nhựa và hoa. Vườn cao su có thể là nguồn nhựa cây cho ong, và cây cao su có mùa ra hoa. Tuy vậy, lượng mật từ vườn cao su thuần không nên mặc định là nhiều; nên quan sát đàn thực tế qua các mùa.

Việc vườn và lối ra vào. Người cạo mủ vào vườn từ rất sớm, đi theo hàng cây. Dãy thùng không được chắn lối đi của họ; nên đặt ở rìa vườn, có lối riêng, và báo cho người cạo mủ biết vị trí trại.

Thuốc và phân. Vườn cao su cũng có thể được phun thuốc cỏ, thuốc trị bệnh. Hỏi rõ chủ vườn về lịch phun và loại thuốc thường dùng, ghi vào thoả thuận. Thuốc kích thích mủ bôi trên miệng cạo thường không phun ra không khí, nhưng vẫn nên hỏi để biết.

Vườn điều: mùa hoa rõ, cần thoả thuận lịch phun

Mùa hoa. Điều ra hoa theo mùa, thường vào khoảng mùa khô; trong giai đoạn đó vườn điều có thể là nguồn mật đáng kể cho ong. Ngoài mùa hoa, vườn điều không có nhiều thứ cho ong, nên trại đặt trong vườn điều cần có nguồn hoa khác quanh đó để nuôi đàn những tháng còn lại.

Thuốc phun đúng mùa hoa. Nhiều vườn điều phun thuốc trừ sâu bệnh vào giai đoạn ra hoa, đậu trái, đúng lúc ong đang đi làm nhiều nhất. Đây là rủi ro lớn nhất khi đặt trại trong vườn điều. Không thoả thuận được lịch phun và loại thuốc thì không nên đặt trại trong vườn điều.

Bóng mát. Tán điều thấp, rộng, cho bóng mát khá tốt; nhưng vườn điều cũng có giai đoạn lá thưa. Mái che vẫn cần.

Thu hoạch. Mùa nhặt hạt điều có nhiều người vào vườn, đi lại dưới tán, có khi quét lá, đốt lá gom hạt; dãy thùng nên đặt ở chỗ không vướng việc nhặt và cách xa chỗ đốt lá.

Thử trước khi đặt cả dãy. Với vườn điều chưa từng có ong, nên đặt vài đàn qua trọn một mùa hoa, theo dõi đàn trước, trong và sau đợt phun. Nếu đàn qua được mùa hoa khoẻ, mới đặt thêm.

Vườn cây ăn trái: đa dạng nhưng nhiều việc

Vườn cây ăn trái nhiều loại, như xoài, mít, nhãn, chôm chôm, bưởi, mãng cầu, sầu riêng tuỳ từng nhà, thường cho nguồn hoa rải qua nhiều tháng vì mỗi loại ra hoa một mùa. Đây là điều kiện tốt cho trại ong dú cần nguồn hoa ổn định. Vườn cây ăn trái cũng thường có người ở gần, có nước, có điện, thuận cho việc chăm trại.

Đổi lại, vườn cây ăn trái là vườn nhiều việc nhất. Chủ vườn tỉa cành, bón phân, tưới, xử lý ra hoa, phun thuốc, bao trái, thu hoạch quanh năm. Nhiều vườn có lịch phun thuốc dày, nhất là giai đoạn ra hoa, đậu trái. Ong dú lấy mật trên chính những cây đó, nên rủi ro thuốc phun ở vườn cây ăn trái không nhỏ hơn vườn điều.

Một số chủ vườn cây ăn trái muốn có ong để giúp thụ phấn, và sẵn sàng điều chỉnh cách phun: phun vào chiều tối khi ong đã về tổ, chọn loại thuốc ít độc với ong, báo trước để người nuôi đóng cửa tổ. Tìm được chủ vườn như vậy là điều kiện tốt nhất cho trại. Với chủ vườn chưa quen, nên bắt đầu với vài đàn, chứng minh ong không gây phiền mà còn có ích, rồi mới mở rộng.

Vị trí dãy thùng trong vườn cây ăn trái cần tránh lối xe chở phân, chở trái, tránh chỗ đặt máy phun, chỗ pha thuốc, chỗ rửa bình phun, tránh chỗ đọng nước khi tưới. Nước rửa bình phun đổ ra đất gần trại là nguồn độc mà ong có thể tìm tới khi khát. Thường thì rìa vườn, cạnh hàng rào, dưới hàng cây lớn ít phải chăm, là chỗ ít xung đột nhất.

So sánh nhanh ba kiểu vườn

Bảng dưới là đánh giá chung, không áp cho mọi vườn. Mỗi vườn cụ thể cần khảo sát và hỏi chủ vườn.

Khía cạnhVườn cao suVườn điềuVườn cây ăn trái
Bóng mátTốt, mỏng đi mùa rụng láKhá, có lúc thưaTuỳ loại cây, thường tốt
Nguồn hoaTheo mùa, cần quan sátRõ vào mùa hoa, ngoài mùa ítRải nhiều tháng nếu nhiều loại cây
Nhựa câyCóCóTuỳ cây
Rủi ro thuốc phunVừa, tuỳ vườnCao vào mùa hoaCao, nhiều đợt
Việc vườn ảnh hưởng trạiLối cạo mủ sáng sớmMùa nhặt hạtQuanh năm
Điều kiện cần nhấtMái che riêng, lối đi riêngThoả thuận lịch phun chặtChủ vườn hợp tác về phun thuốc

Điểm chung: dù kiểu vườn nào, điều quyết định là chủ vườn có hợp tác về chuyện phun thuốc hay không. Một vườn ít hoa nhưng không phun thuốc độc với ong đôi khi an toàn hơn một vườn nhiều hoa mà phun dày.

Thoả thuận với chủ vườn trước khi đặt dãy thùng

Dù là vườn nhà người thân hay vườn thuê, nên nói rõ những điểm dưới đây trước khi đặt đàn.

  1. Vị trí đặt dãy thùng, lối đi riêng của người chăm trại, không chắn việc vườn.
  2. Lịch phun thuốc dự kiến trong năm, loại thuốc thường dùng; cam kết báo trước mỗi đợt phun.
  3. Cách phun ít hại cho ong: phun chiều tối, tránh phun vào giai đoạn hoa nở rộ nếu có thể, tránh phun trực tiếp gần dãy thùng.
  4. Cây che bóng trại không chặt khi chưa bàn.
  5. Mật thu được có chia không, chia thế nào.
  6. Khi chủ vườn đổi cây, bán vườn, người nuôi có bao nhiêu thời gian để dời trại.

Ghi những điểm này ra giấy, có chữ ký hai bên. Nhắc lại lịch phun mỗi mùa; người làm vườn bận nhiều việc, quên là chuyện bình thường, nhắc là cách giữ đàn.

Một cách giữ quan hệ tốt là cho chủ vườn thấy lợi ích của ong: mời ra xem đàn, biếu mật thu từ chính vườn đó, kể cho họ nghe đàn đang lấy gì từ cây của họ. Chủ vườn thấy ong là một phần của vườn mình sẽ nhớ báo trước khi phun hơn là chủ vườn chỉ thấy vài cái thùng lạ ở góc vườn.

Quan sát qua năm đầu để biết vườn hợp tới đâu

Năm đầu đặt trại trong một vườn mới là năm học. Ghi lại theo tháng: cây nào đang ra hoa, ong ra vào cửa tổ đông hay thưa, đàn mang về nhiều phấn hay ít, hũ mật đầy lên hay vơi đi, có đợt phun nào, có đàn nào yếu đi sau đợt phun. Sau một năm, người làm trại sẽ có một "lịch vườn" riêng, chính xác hơn mọi lời khuyên chung.

Lịch vườn đó giúp quyết định quy mô: vườn nuôi được bao nhiêu đàn mà không quá tải ở những tháng ít hoa. Nó cũng giúp quyết định lịch thu mật, lịch tách đàn, và những tháng cần đặc biệt cảnh giác với thuốc phun. Nhiều người làm trại ở vùng này, sau vài năm, đặt đàn rải ở hai ba kiểu vườn khác nhau để giảm rủi ro: vườn này yếu thì vườn kia đỡ.

Cũng nên so sánh các dãy trong cùng một vườn. Dãy dưới tán cao su và dãy cạnh hàng xoài có thể cho kết quả rất khác dù cách nhau vài chục mét, vì bóng mát, gió và đường bay khác nhau. Ghi sổ theo dãy, không chỉ theo vườn, giúp tìm ra vị trí tốt nhất để đặt thêm đàn khi mở rộng.

Câu hỏi thường gặp

Mật ong dú từ vườn cao su có khác mật từ vườn cây ăn trái không?

Mật ong dú mang dấu vết của nguồn hoa và nhựa cây xung quanh, nên mật từ các vườn khác nhau có thể khác nhau về màu, mùi, vị. Tuy vậy, ong bay qua nhiều vườn, nên khó nói một hũ mật đến hoàn toàn từ một loại cây. Mô tả mật theo khu vườn đặt trại là cách trung thực hơn.

Đặt trại sâu trong vườn cao su có tốt không?

Sâu trong vườn mát nhưng có thể quá tối và ẩm vào mùa mưa, đường vào xa, khó kiểm trại. Rìa vườn hoặc hàng ngoài thường có ánh sáng và độ thông thoáng tốt hơn. Nên thử vài đàn ở các vị trí khác nhau trước khi đặt cả dãy.

Chủ vườn điều nhất định phải phun thuốc mùa hoa thì sao?

Nếu không thoả thuận được cách phun ít hại cho ong, như phun chiều tối, báo trước để đóng cửa tổ, thì nên tránh đặt trại trong vườn đó hoặc ngay sát vườn đó. Mất đàn hàng loạt sau một đợt phun có thể xoá công cả năm.

Ong dú có giúp vườn cây ăn trái đậu trái tốt hơn không?

Ong dú đi lấy mật, phấn trên hoa và góp phần thụ phấn. Nhiều chủ vườn cảm nhận trái đậu đều hơn khi có ong, nhưng mức đóng góp cụ thể khó tách khỏi thời tiết, giống cây và chăm bón. Người nuôi nên nói đúng điều này với chủ vườn, không hứa tăng năng suất bao nhiêu.

Có nên đặt đàn rải ở nhiều vườn khác nhau không?

Rải đàn giúp giảm rủi ro khi một vườn có sự cố như phun thuốc, chặt cây, nhưng tăng công đi lại và việc quản lý. Với trại đã ổn, đặt ở hai ba vườn gần nhau là cách cân bằng; trại mới nên tập trung một chỗ để học trước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68