OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Thu mật và sơ chế ở trại

Thu mật ong dú mùa mưa: ẩm cao, mật loãng và những điều nên hoãn

Mùa mưa Đông Nam Bộ làm mật ong dú loãng hơn, dễ lên men, đàn cần dự trữ cho ngày không bay. Thu ít, chọn ngày ráo, làm nhanh và hoãn ở những thùng chưa thật dư mật.

Row of covered wooden stingless bee hive boxes on raised stands under a light roof during a monsoon drizzle, wet red earth and dripping fruit tree leaves, grey diffuse light

Thu mật ong dú trong mùa mưa vẫn làm được, nhưng nên thu ít, chỉ ở những thùng thật dư mật đã đậy, chọn buổi sáng ráo giữa những đợt mưa, làm nhanh và đưa mật vào chỗ mát ngay; nên hoãn hẳn ở thùng yếu, thùng có hũ mở nhiều và trong những tuần mưa dầm liên tục. Lý do là mùa mưa mang thêm nước vào mật, đàn bay ít đi nên cần dự trữ nhiều hơn, và mọi khâu sơ chế đều dễ hút ẩm hơn.

Ở vùng Đông Nam Bộ, trong đó có Trảng Bàng, mưa thường kéo dài chừng bảy tháng, bắt đầu quãng tháng năm. Bài nói về những gì thay đổi trong thùng ong và trong mật vào mùa này, cách quyết định thùng nào thu, thùng nào hoãn, và cách điều chỉnh khâu sơ chế cho phù hợp.

Mùa mưa thay đổi gì trong thùng ong dú

Những ngày mưa, ong dú bay ít hoặc không bay. Đàn sống nhờ dự trữ mật và phấn trong thùng. Một đợt mưa dầm vài ngày liền có thể làm đàn tiêu hao một phần đáng kể kho mật. Nếu vừa bị thu nhiều trước đó, đàn có thể rơi vào thiếu ăn.

Thời gian ong được bay trong ngày cũng ngắn lại: sáng sương dày, chiều mưa sớm. Đàn có ít giờ làm việc hơn để bù lại phần đã tiêu, nên tốc độ tích mật mới chậm hơn hẳn so với mùa khô. Một thùng bị thu trong mùa này cần nhiều thời gian hơn để đầy lại.

Mật hoa ong mang về trong mùa mưa thường loãng hơn vì hoa ngấm nước, không khí ẩm làm việc bay hơi trong hũ chậm hơn. Kết quả là mật trong hũ, kể cả hũ đã đậy, có xu hướng ẩm hơn so với mật mùa khô. Hũ mở cũng nhiều hơn, vì đàn liên tục dùng và bổ sung.

Độ ẩm cao còn tạo điều kiện cho nấm mốc trong thùng, nhất là thùng có khe hở để nước mưa tạt vào hay thùng đặt sát mặt đất ẩm. Ruồi và kiến cũng hoạt động mạnh vào những khoảng nắng xen giữa mưa. Đây là những yếu tố làm đàn yếu đi nếu thêm tác động từ việc thu mật.

Trước khi tính chuyện thu, nên đi một vòng kiểm thùng sau mỗi đợt mưa lớn: nắp có kín không, có nước đọng trong thùng không, chân kệ có bị lún hay nghiêng không. Một thùng hở nước trong mùa mưa nguy hiểm hơn nhiều so với việc lỡ một đợt thu.

Những thùng đặt trong vườn cây ăn trái dưới tán dày cũng cần để ý chuyện cành lá ẩm đè lên mái che, nước nhỏ giọt liên tục xuống một góc thùng. Tỉa bớt cành sát mái trước mùa mưa giúp thùng khô hơn và giảm việc phải xử lý nấm mốc sau đó, cũng làm cho việc thu những ngày ráo được thuận tay hơn.

Thùng nào thu, thùng nào hoãn

Thu được. Thùng mạnh, bánh trứng rộng, tầng mật hoặc rìa thùng có nhiều chùm hũ đã đậy kín, đàn không có dấu hiệu sự cố. Chỉ lấy một phần nhỏ hơn so với mùa khô.

Chỉ lấy rất ít. Thùng mạnh nhưng phần lớn hũ còn mở. Có thể hút vài hũ đậy ở rìa xa nhất, phần còn lại để nguyên.

Hoãn. Thùng trung bình, thùng có mật chỉ quanh khu trứng, thùng vừa tách hoặc vừa nhập, thùng đã bị thu trong vài tuần trước.

Hoãn và kiểm sự cố. Thùng có mùi mốc, có nước đọng, có ruồi bay quanh, nắp bị ướt. Xử lý chuyện thùng trước, thu mật sau.

Thu một nửa kế hoạch. Với những thùng đã định thu từ trước mùa mưa, nếu không chắc, chỉ lấy khoảng một nửa phần đã định. Phần còn lại để sau khi qua đợt mưa kế tiếp và kiểm lại. Thu thiếu rồi bổ sung sau luôn an toàn hơn thu thừa không trả lại được.

Hoãn cả trại. Khi đang trong đợt mưa dầm nhiều ngày liền hoặc dự báo sắp có đợt mưa kéo dài. Đàn cần mọi giọt dự trữ.

Chọn ngày và giờ thu trong mùa mưa

Ngày tốt để thu trong mùa mưa là ngày sau một quãng nắng vài hôm, sáng ráo, không có mưa trong đêm trước. Mặt thùng và nắp đã khô, không khí bớt nặng hơi nước. Thu vào khoảng giữa buổi sáng, sau khi sương tan và ong đã bay đi làm, trước khi mây chiều kéo đến.

Tránh thu ngay sau cơn mưa, khi nắp thùng còn đọng nước. Mở thùng lúc đó dễ làm nước nhỏ vào hũ và vào khu trứng. Tránh thu chiều muộn, vì cơn mưa chiều thường đến bất ngờ ở vùng này, thùng đang mở mà gặp mưa là rủi ro lớn.

Vì những ngày thuận lợi ít hơn, trại nên có danh sách thùng ưu tiên sẵn sàng. Khi có buổi sáng đẹp, thu ngay những thùng đã đánh dấu từ lần kiểm trước, không mất thời gian kiểm lại từ đầu.

Theo dõi dự báo thời tiết vài ngày tới cũng có ích. Nếu sau buổi sáng đẹp là một chuỗi ngày mưa, giảm mức lấy ở mọi thùng, vì đàn sắp phải sống bằng dự trữ. Nếu sau đó là vài ngày nắng, có thể lấy theo mức bình thường của mùa mưa.

Ở những trại có nhiều dãy, buổi sáng đẹp hiếm hoi nên dành cho dãy có nhiều thùng mạnh nhất, dãy yếu để lại. Không cố thu cả trại trong một buổi chỉ vì sợ lỡ ngày đẹp; việc vội vã trong mùa mưa thường là lúc sinh sai sót nhất.

Che chắn khi thu dưới trời không chắc

Trại có mái che chung cho dãy thùng thuận lợi hơn hẳn trong mùa mưa: người thu làm việc dưới mái, thùng mở không bị nước tạt. Trại đặt thùng rải rác dưới tán cây thì nên mang theo một tấm che nhỏ hoặc dù lớn để che thùng trong lúc mở.

Bình thu mật phải có nắp và được đậy ngay sau mỗi lần rót. Không để bình mở dưới mái tôn ẩm ướt hay trên kệ có nước nhỏ giọt. Mang theo khăn khô để lau tay, lau miệng bình, lau nắp thùng trước khi mở.

Nếu đang thu mà trời đổ mưa, đóng thùng ngay, dù mới làm được nửa. Ghi lại thùng đó trong sổ là thu dở, sẽ kiểm lại vào lần sau. Một thùng thu dở còn hơn một thùng bị nước mưa tạt vào khi đang mở.

Quần áo người thu cũng cần nghĩ tới: áo mưa nhựa dài tay dễ dính mật và trơn tay, nên chọn áo khoác mỏng chống thấm có tay áo bó. Ủng cao su giúp đi lại trên nền đất ướt quanh kệ mà không trượt, tránh va vào kệ làm rung cả dãy thùng.

Sơ chế mật mùa mưa: nhanh hơn, mát hơn

Mật thu trong mùa mưa nên được coi là mật dễ lên men hơn bình thường. Chuỗi thu, lọc, đóng hũ phải ngắn hơn mùa khô: thu sáng thì lọc ngay khi về, lắng ngắn, đóng trong ngày hoặc đưa vào ngăn mát ngay.

Khu sơ chế cũng ẩm hơn trong mùa này. Dụng cụ phơi lâu khô hơn, cần lau khô bằng khăn sạch thay vì chỉ để tự khô. Nếu khu có máy hút ẩm hay quạt, bật trước khi bắt đầu làm. Đậy mọi thứ đang chứa mật.

Đừng để mật mùa mưa chờ lọc trong khi làm việc khác. Nếu buổi thu kéo dài, chia việc để một người bắt đầu lọc ngay khi bình đầu về khu sơ chế. Mỗi giờ chờ trong không khí ẩm của mùa mưa đều làm mật hút thêm nước.

Nhiều trại chọn đóng hũ nhỏ hơn cho mật mùa mưa và ưu tiên bán gần, bán nhanh cho khách quen, thay vì gửi xa hay để trong kho lâu. Ghi trong mã lô hoặc sổ rằng đây là mật mùa mưa, để khi theo dõi kho biết lô nào cần chú ý hơn.

Trong mùa này, nên rút ngắn khoảng giữa các lần kiểm kho hũ đã đóng. Nhìn nắp, nhìn mặt mật mỗi vài ngày thay vì mỗi tuần. Lô nào bắt đầu có bọt li ti thì ưu tiên bán trước hoặc chuyển vào tủ mát nếu đang để ngoài.

Dặn khách khi bán mật thu mùa mưa

Mật mùa mưa thường loãng hơn, chua hơn và có thể sủi nhẹ sớm hơn mật mùa khô. Đây là điều tự nhiên, không phải mật pha. Tuy nhiên khách không biết điều này có thể nghĩ là mật kém. Nói trước với khách giúp tránh hiểu lầm.

Khi giao mật mùa mưa, dặn khách để ngăn mát ngay sau khi nhận, dùng trong thời gian ngắn hơn, đậy kín sau mỗi lần dùng. Ghi những lời dặn này trên tờ giấy kèm hũ hoặc trên nhãn phụ.

Một số khách quen lại thích mật mùa mưa vì vị chua rõ hơn. Ghi nhận phản hồi của khách theo lô, để biết nhóm khách nào hợp với mật mùa nào, từ đó sắp xếp việc bán cho hợp.

Không nên giấu chuyện mật thu mùa mưa bằng cách trộn với mật mùa khô cho "đều vị". Trộn như vậy làm cả lô lớn dễ lên men hơn và làm mất khả năng giải thích cho khách khi có chuyện. Tách lô, ghi rõ, dặn kỹ là cách giữ lòng tin lâu dài.

Dùng mùa mưa để chuẩn bị cho mùa thu chính

Thay vì cố thu nhiều trong mùa mưa, nhiều trại dùng quãng này để làm những việc giúp mùa khô sau thu tốt hơn: sửa mái che, thay thùng hỏng, chuẩn hoá cỡ thùng, đọc lại sổ thu mật mùa trước, chọn đàn mẹ, lên kế hoạch tách đàn đầu mùa khô.

Đàn được để yên qua mùa mưa với đủ dự trữ thường bước vào mùa khô với sức mạnh tốt, sẵn sàng tận dụng mùa hoa. Một vài hũ mật lấy thêm trong mùa mưa có thể phải trả giá bằng một đàn yếu cả mùa khô sau.

Cũng là lúc kiểm lại dụng cụ thu: thay ống hút cũ, mua thêm bình chứa, sửa kệ phơi trong khu sơ chế. Đến đầu mùa khô, khi hoa nở rộ và cần thu nhiều thùng trong thời gian ngắn, mọi thứ đã sẵn sàng.

Đó là lý do câu "biết lúc nào không thu" quan trọng không kém "biết cách thu". Người làm trại ong dú lâu năm thường thu ít hơn người mới, nhưng giữ được nhiều đàn khoẻ hơn qua các năm.

Trong sổ thu mật, ghi rõ các lần hoãn trong mùa mưa và lý do. Sang năm, đọc lại sẽ thấy tháng nào trong mùa mưa trại vẫn thu được an toàn, tháng nào nên nghỉ hẳn. Lịch thu mùa mưa của mỗi trại nên được xây từ ghi chép của chính nó.

Câu hỏi thường gặp

Mùa mưa có nên ngừng thu mật ong dú hoàn toàn không?

Không nhất thiết. Thùng mạnh có nhiều hũ mật đã đậy vẫn có thể thu một phần nhỏ vào buổi sáng ráo. Nhưng nên hoãn ở thùng yếu, thùng có hũ mở nhiều và trong những đợt mưa dầm kéo dài.

Mật ong dú mùa mưa có kém hơn mật mùa khô không?

Không hẳn kém, mà khác: thường loãng hơn, chua hơn và dễ lên men hơn. Cần sơ chế nhanh hơn, giữ mát kỹ hơn và dặn khách rõ hơn. Một số người lại thích vị mật mùa mưa.

Thu mật ngay sau cơn mưa có sao không?

Nên tránh. Nắp thùng và không khí còn nhiều nước, mở thùng dễ để nước nhỏ vào hũ và khu trứng. Mật thu lúc đó cũng ẩm hơn. Chờ đến buổi sáng ráo sau vài hôm nắng.

Đang thu thì trời mưa phải làm sao?

Đóng thùng ngay dù mới làm dở, đậy bình mật, đưa vào chỗ khô. Ghi lại thùng thu dở để kiểm lại sau. Đừng cố làm cho xong khi mưa đang tạt vào thùng mở.

Mùa mưa có cần cho đàn ăn thêm không?

Nếu đã chừa đủ mật và phấn thì đàn thường tự vượt qua. Cách an toàn nhất là không thu quá tay trước và trong mùa mưa. Việc cho ăn bổ sung cần hiểu biết riêng về loài ong của trại và nên hỏi người nuôi có kinh nghiệm trong vùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68