OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Mua giống ong dú

Chở lô đàn ong dú giống đi xa: đóng cửa tổ, chống xóc, chống nóng trên đường

Chở đàn ong dú xa an toàn cần ba thứ: đóng cửa tổ lúc ong đã về đủ, chèn thùng đứng yên không xóc, và giữ thùng mát thoáng suốt đường. Cách làm cho cả lô.

Night scene of wooden stingless bee boxes strapped upright and padded with foam in the open bed of a small truck under a canvas shade, headlights on a rural road

Chở một lô đàn ong dú đi xa an toàn dựa trên ba việc: đóng cửa tổ vào lúc chiều tối khi ong thợ đã về đủ, chèn và buộc thùng đứng đúng chiều để không xóc không nghiêng, và giữ thùng mát, thông khí suốt đường — tốt nhất chở vào ban đêm hoặc sáng sớm. Hũ mật vỡ vì xóc và thùng nóng lên vì nắng là hai nguyên nhân hao đàn trên đường hay gặp nhất.

Với một hai thùng, nhiều người để ghế sau ô tô rồi chạy. Với một lô vài chục thùng cho trại, việc chở là một kế hoạch nhỏ: ai đóng cửa, xếp xe thế nào, đi giờ nào, dừng ở đâu, đến nơi làm gì trước. Bài này đi qua từng khâu theo thứ tự, áp dụng được cho cả bên bán lẫn bên mua tự chở.

Vì sao đường chở làm hao đàn

Bên trong thùng ong dú có những thứ rất mỏng manh. Hũ mật làm bằng sáp và keo, thành mỏng, treo bám vào nhau hoặc vào thành thùng. Một cú xóc mạnh hay một lần thùng bị nghiêng có thể làm nhiều hũ vỡ cùng lúc. Mật chảy xuống làm ong dính chết, làm ướt khối bánh trứng, và về đến trại còn hút ruồi kiến tới. Khối bánh trứng cũng có thể bị lệch khỏi chỗ bám nếu thùng bị lắc mạnh.

Nhiệt là mối nguy thứ hai. Thùng đóng kín cửa, nằm trên thùng xe dưới nắng trưa, nhiệt bên trong tăng nhanh. Sáp và keo mềm ra, hũ dễ sụp, ong trong thùng vận động mạnh để làm mát lại càng sinh nhiệt. Một lô đàn có thể hỏng nặng chỉ sau một quãng chở giữa trưa không che chắn.

Cuối cùng là thời gian. Ong bị nhốt trong thùng quá lâu sẽ bức bối, tiêu hao dự trữ và tích chất thải bên trong. Đường càng xa càng cần tính kỹ giờ đóng cửa, giờ xuất phát và giờ đến nơi để đàn được mở cửa sớm nhất có thể.

Đóng cửa tổ đúng lúc và đúng cách

Khâu này quyết định số ong đi theo đàn. Đóng sớm quá thì ong thợ còn ngoài vườn bị bỏ lại; đóng muộn quá, trời tối hẳn thì khó nhìn để làm sạch.

  1. Chọn lúc chiều muộn, khi ong đã gần như ngừng bay ra và phần lớn ong thợ đã về. Đứng quan sát cửa tổ vài phút: thấy chỉ còn lác đác vài con về là lúc đóng.
  2. Dùng lưới mịn, mút xốp hoặc miếng vải thưa bịt miệng cửa tổ, buộc hoặc dán chắc. Ưu tiên vật liệu cho không khí lưu thông, không dùng băng dính bịt kín hẳn.
  3. Kiểm các khe hở khác của thùng: khe nắp, lỗ thông hơi, mối ghép nứt. Bịt bằng băng dính hoặc lưới để ong không chui ra trên đường.
  4. Buộc nắp thùng bằng dây hoặc đai, không chỉ dựa vào keo ong. Keo có thể mềm và nắp bật ra khi xe xóc.
  5. Đánh dấu chiều đứng của thùng và mặt có cửa tổ, để khi xếp xe và khi đặt xuống trại không ai đặt ngược.
  6. Nếu đàn có hũ mật nằm sát nắp hoặc treo lơ lửng, cân nhắc chèn nhẹ một miếng xốp mỏng phía trên, nhưng không ép vào khối nhộng.

Với lô nhiều thùng, chia người: một người quan sát cửa tổ và báo thùng nào đã ổn để đóng, một người đóng và kiểm khe hở, một người ghi số thùng đã sẵn sàng.

Xếp thùng lên xe: đứng yên, đúng chiều, có khí lưu thông

Thùng phải đứng đúng chiều đàn đang sống, không nằm nghiêng, không lật. Xếp sát nhau thành hàng, chèn mút xốp, bao tải mềm hoặc thùng giấy gấp vào khe hở giữa các thùng và giữa thùng với thành xe. Mục tiêu là cả khối thùng không xê dịch khi xe phanh hay vào cua.

Đặt một lớp đệm mềm dưới sàn, như tấm xốp dày, nệm cũ hoặc bao tải nhiều lớp, để giảm rung từ mặt đường. Rung kéo dài suốt hàng giờ cũng làm hũ yếu dần dù không có cú xóc mạnh nào. Nếu xếp hai tầng, thùng tầng trên phải đặt vững trên mặt phẳng, có tấm ván ngăn và buộc chắc, không đè trực tiếp lên nắp thùng dưới.

Chừa khe thông khí giữa các hàng. Một khối thùng xếp kín mít, phủ bạt kín, sẽ nóng lên nhanh. Nếu dùng bạt để che sương, che bụi, chỉ che phía trên, chừa hai bên cho gió lùa qua. Tuyệt đối không xếp thùng ong cùng thùng xe với can xăng, thuốc phun hay thứ gì có mùi nồng.

Chống nóng: chọn giờ chạy và che chắn

Cách chống nóng hiệu quả nhất là chọn giờ. Chở ban đêm sau khi đóng cửa tổ, hoặc xuất phát thật sớm để đến nơi trước khi nắng lên gắt. Với đường xa không thể tránh hết ban ngày, tính để quãng giữa trưa xe đang dừng ở chỗ bóng mát chứ không chạy dưới nắng.

Trên xe tải nhỏ hay xe bán tải, dựng một mái che cao hơn mặt thùng, có khoảng hở để gió lùa giữa mái và thùng. Mái che sát mặt thùng sẽ truyền nhiệt xuống. Trong xe kín như xe van, mở cửa thông gió hoặc bật điều hoà, không để xe nắng tắt máy đóng kín cửa dù chỉ một lát.

Mang theo bình xịt nước. Nếu thấy thùng nóng tay, xịt nhẹ một lớp nước lên mặt ngoài nắp và thành thùng để hơi nước bốc lên làm mát. Không xịt vào cửa tổ, không để nước đọng chảy vào trong.

Dừng nghỉ, kiểm tra trên đường và giấy tờ đi kèm

Với đường dài, dừng định kỳ ở chỗ bóng mát để kiểm: dây buộc còn chắc không, thùng nào xê dịch, có thùng nào nghe tiếng ong vo ve to bất thường không, có mùi mật chảy không. Tiếng ồn quá lớn từ một thùng thường là dấu hiệu thùng đó nóng hoặc ong bị xáo trộn mạnh, cần chuyển vào chỗ mát hơn và cho thêm khí.

Nếu phát hiện một thùng chảy mật ra ngoài, lau sạch mặt ngoài và tách thùng đó ra hàng riêng để mật không chảy sang thùng khác. Đến nơi xử lý thùng này trước.

Nếu có thùng nắp bật ra giữa đường và ong bay ra trong xe, đừng hoảng. Ong dú không đốt. Tấp vào chỗ an toàn, đậy và buộc lại nắp, chấp nhận mất một ít ong đã bay ra. Đừng cố bắt lại ong trong đêm, chỉ cần giữ cho phần còn lại trong thùng được yên.

Mang theo phiếu giao ghi số thùng, loại đàn, nơi đi, nơi đến, ngày giờ đóng cửa tổ. Khi có tranh luận về đàn hỏng sau khi nhận, thời điểm đóng cửa và thời gian trên đường là thông tin quan trọng. Nếu chở qua các tỉnh, tìm hiểu trước quy định hiện hành về vận chuyển vật nuôi ở địa phương để không bị lỡ việc dọc đường.

Chọn xe và người đi cùng cho một lô

Phương tiện quyết định gần hết những gì làm được ở các khâu trên. Xe tải nhỏ hoặc xe bán tải có thùng hở cho phép dựng mái che cao, gió lùa tốt, chèn thùng dễ, nhưng phải buộc kỹ và đi chậm ở đoạn đường xấu. Xe van kín thì êm và che được mưa, nhưng phải có điều hoà hoặc cửa thông gió, và không bao giờ để xe đậu nắng. Xe khách gửi hàng ghép là lựa chọn rủi ro nhất cho ong, vì không ai kiểm soát được thùng nằm ở đâu, cạnh thứ gì, có bị xếp nghiêng hay không.

Người đi cùng lô nên là người hiểu ong, ít nhất biết nghe tiếng ong trong thùng, biết khi nào cần dừng xe để kiểm. Một tài xế không quen chở ong sẽ phanh gấp, ôm cua nhanh, đậu xe giữa trưa mua nước mà không nghĩ gì. Nếu thuê xe, dặn tài xế từ đầu và tốt nhất có một người của bên mua hoặc bên bán ngồi cùng.

Với đường rất xa, cân nhắc chia lô ra làm hai chuyến thay vì một chuyến chất đầy. Xe chất ít thùng thì chèn dễ hơn, thông khí tốt hơn, và nếu có sự cố thì cũng chỉ ảnh hưởng một nửa lô. Phần chi phí thêm thường nhỏ hơn giá trị vài đàn hao trên đường.

Những lỗi hay gặp khi chở đàn

Lỗi phổ biến nhất là đóng cửa tổ quá sớm vì muốn đi cho kịp, để lại một phần lớn ong thợ ngoài vườn người bán. Đàn về trại vẫn có khối bánh trứng đầy nhưng ong đi kiếm ăn hụt hẳn, phải mất nhiều tuần mới bù lại. Lỗi thứ hai là bịt cửa bằng băng dính kín mít, đàn bí khí và nóng lên nhanh dù đi đêm.

Lỗi thứ ba là xếp thùng nằm ngang cho vừa xe. Với một số thùng có khối bánh trứng xếp tầng, nằm ngang là làm cả khối đổ sang một bên. Lỗi thứ tư là dừng xe ăn sáng ngoài nắng khi trời đã lên, nghĩ rằng chỉ mười lăm phút. Mười lăm phút nắng sớm trên thùng xe kim loại đủ để nhiệt trong những thùng nằm sát thành xe tăng rõ rệt.

Cuối cùng là lỗi ở đầu nhận: thùng về đến nơi được đặt tạm dưới đất cạnh nhà, định mai xếp lên kệ. Đêm đó kiến tìm đến mùi mật, sáng ra một vài thùng đã có đường kiến bò vào. Đặt thùng lên kệ có chống kiến ngay khi về, dù muộn đến mấy, là việc không nên bỏ.

Gom tất cả những lỗi này lại, có thể thấy phần lớn không do thiếu dụng cụ mà do vội. Dành thêm nửa buổi cho việc chở thường rẻ hơn rất nhiều so với một lô đàn hao.

Đến nơi: đặt thùng trước, mở cửa sau

Về đến trại, đặt từng thùng lên đúng vị trí đã định trên kệ, đúng chiều, cửa tổ quay đúng hướng. Đừng đặt tạm xuống đất rồi định sáng mai mới xếp. Khi tất cả đã nằm yên, để thùng nghỉ một lúc cho ong lắng lại, rồi mới mở cửa tổ.

Nếu về đến nơi lúc nửa đêm, có thể mở cửa ngay vì ong không bay ra trong tối, sáng ra chúng sẽ bay định hướng tự nhiên. Nếu về giữa ngày nắng, đặt thùng vào bóng mát, chờ đến chiều mát mới mở cửa, tránh để ong ùa ra hỗn loạn giữa trưa.

Sau khi mở, đứng quan sát vài phút: ong bay ra từ từ, lượn vòng trước cửa là đang định hướng, bình thường. Ong ùa ra rất đông, bò ra đầy mặt thùng, hoặc có mật chảy ra cửa là dấu hiệu bên trong có hư hại, cần kiểm sớm khi trời mát. Chuyện xếp chỗ và cách ly đàn mới được bàn riêng trong bài tiếp theo của danh mục này.

Câu hỏi thường gặp

Chở đàn ong dú bằng xe máy có được không?

Một hai thùng chở quãng ngắn bằng xe máy thì được nếu buộc chắc, đúng chiều và có đệm. Với lô nhiều thùng hay đường xa, xe máy rung mạnh, khó che nắng và khó chèn, nên dùng ô tô hoặc xe tải nhỏ.

Đàn ong dú chịu được trong thùng đóng kín bao lâu?

Không có con số chung, tuỳ đàn, nhiệt độ và độ thông khí. Nguyên tắc là càng ngắn càng tốt: đóng cửa vào chiều tối, chở ngay trong đêm hoặc sáng sớm và mở cửa sớm nhất khi đã đặt thùng yên ở trại.

Có nên cho đàn ăn trước khi chở xa không?

Thường không cần nếu đàn có hũ mật dự trữ. Cho ăn ngay trước khi chở dễ làm ướt thùng và tăng nguy cơ chảy mật khi xóc. Ưu tiên chọn đàn có dự trữ và rút ngắn thời gian trên đường.

Thấy mật chảy ra ngoài thùng sau khi chở thì làm gì?

Lau sạch mặt ngoài, để thùng ở chỗ mát và chờ khi ong ổn định thì mở kiểm. Nhẹ nhàng gỡ hũ vỡ, thấm bớt mật đọng ở đáy để ong không chết dính và không hút ruồi kiến. Ghi lại tình trạng để báo người bán.

Ai nên chịu rủi ro hao đàn trên đường?

Điều này nên thoả thuận rõ trước khi chở: bên bán tự chở thì thường bên bán chịu, bên mua tự chở thì bên mua chịu, thuê xe thì ghi rõ trong phiếu giao. Có ảnh và giờ đóng cửa tổ giúp phân định khi có tranh luận.

Chở đàn ong dú qua tỉnh khác có cần giấy tờ không?

Quy định về vận chuyển động vật có thể thay đổi theo thời gian và địa phương. Trước khi chở số lượng lớn qua tỉnh, nên hỏi cơ quan thú y hoặc UBND xã, phường nơi đi để biết thủ tục hiện hành, và mang theo phiếu giao ghi rõ nguồn gốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68