OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Mua giống ong dú

Kiểm một đàn ong dú giống trước khi nhận: cửa tổ, bánh trứng, hũ mật và hũ phấn

Kiểm đàn ong dú giống theo thứ tự: nhìn cửa tổ khi ong đang bay, mở thùng xem khối bánh trứng, hũ mật hũ phấn, lượng ong và dấu ruồi kiến. Có bảng chấm nhanh.

Close view of an opened wooden stingless bee box showing a spiral brood comb, clusters of round resin honey pots and pollen pots, gloved hands holding the lid

Một đàn ong dú giống đáng nhận khi cửa tổ có ong ra vào đều và có ong mang phấn về, khối bánh trứng bên trong có phần mới xây sáng màu, hũ mật hũ phấn còn nguyên không chảy rỉ, ong phủ kín khối nhộng, và không thấy dòi, ruồi nhỏ hay mùi chua lạ. Thiếu một trong các dấu hiệu đó chưa chắc là đàn hỏng, nhưng là lý do để hỏi thêm hoặc chọn thùng khác.

Thứ tự kiểm quan trọng không kém nội dung kiểm: nhìn từ ngoài vào trong, nhìn trước rồi mới mở, mở nhanh rồi đóng lại. Mở thùng lâu, lục tung để đếm cho kỹ là tự làm yếu đàn mình sắp mua. Dưới đây là trình tự mà người làm trại có thể dùng cho từng thùng trong một lô, kèm một bảng chấm nhanh để ghi lại.

Đến kiểm vào giờ nào, mang theo gì

Giờ tốt nhất là buổi sáng sau khi nắng đã lên, khoảng lúc ong bay ra vào nhiều nhất, trời khô và không gió mạnh. Sáng sớm quá ong chưa hoạt động, nhìn cửa tổ dễ tưởng đàn yếu. Trưa nắng gắt mà mở thùng thì sáp mềm, ong hoảng, hũ mật dễ vỡ. Chiều muộn ong đã về, mở ra sẽ thấy đông hơn thực tế ban ngày. Tránh hẳn lúc trời sắp mưa.

Mang theo một con dao mỏng hoặc thanh nạy để tách nắp dính keo, khăn sạch, điện thoại có đèn để soi góc thùng, và một cuộn băng dính hoặc bút để đánh dấu thùng đã chọn. Đi găng mỏng nếu muốn, ong dú không có ngòi nên không đốt, chỉ bám tóc và cắn nhẹ, nhưng keo ong rất dính tay. Đừng xịt nước hoa hay dầu gió trước khi đến, mùi lạ làm ong ở cửa tổ phản ứng.

Nếu kiểm một lô, xin người bán xếp các thùng sẽ giao ra một khu riêng hoặc đánh số tạm. Kiểm xong thùng nào ghi ngay vào sổ hoặc chụp ảnh nắp thùng có số, tránh đến lúc giao lại lẫn với thùng chưa xem.

Một lô vài chục thùng không thể kiểm hết trong một buổi theo cách kỹ nhất. Cách làm thực tế là nhìn cửa tổ của tất cả các thùng trước, loại ngay những thùng lặng lẽ hoặc có dấu cướp, rồi mới mở kiểm những thùng còn lại. Nếu vẫn quá nhiều, mở ngẫu nhiên một phần, và thoả thuận rằng thùng nào khi giao có dấu hiệu xấu ở cửa tổ thì đổi ngay tại chỗ. Người bán có nhiều đàn tốt thường không ngại điều này.

Nhìn cửa tổ trước khi đụng vào thùng

Lưu lượng ong ra vào. Đứng lệch sang một bên, không che đường bay, nhìn cửa tổ khoảng một hai phút. Đàn khoẻ có ong ra vào liên tục, không ồ ạt hỗn loạn. Cửa tổ lặng lẽ giữa buổi sáng đẹp trời là dấu hiệu cần hỏi.

Ong mang phấn về. Nhìn chân sau của ong bay về: có những cục phấn màu vàng, cam, trắng là đàn đang nuôi ấu trùng. Đàn không chúa hoặc chúa ngừng đẻ thường ít mang phấn.

Ong canh cửa và ống cửa tổ. Nhiều loại ong dú đắp một ống cửa bằng keo ở miệng thùng, có vài con đứng canh. Ống cửa còn mới, dính, có ong canh là tốt. Ống cửa khô, vỡ, không ai canh, hoặc có ong lạ vật lộn ở cửa thì có thể đang bị cướp.

Dưới chân thùng. Nhìn xuống kệ và đất dưới thùng. Nhiều xác ong, nhiều dòi nhỏ hoặc vệt mật chảy ra ngoài là dấu hiệu bên trong có chuyện, nên mở xem kỹ phần đáy thùng.

Mở thùng: nhìn khối bánh trứng trước tiên

Khối bánh trứng (khối nhộng) là trái tim của đàn. Tuỳ loại ong dú, bánh trứng có thể xếp thành nhiều tầng đĩa chồng nhau, thành dạng xoắn, hoặc thành chùm ô tròn. Thường có một lớp vỏ keo mỏng bao quanh. Không cần bóc lớp vỏ này, chỉ cần nhìn qua khe hoặc chỗ vỏ mỏng là thấy được kích thước và màu.

Đàn tốt có khối bánh trứng đủ lớn so với lòng thùng, có phần màu sáng ở một phía là chỗ ô mới xây đang có trứng và ấu trùng, phần màu sẫm hơn là ô cũ sắp nở. Thấy cả ô mới lẫn ô cũ nghĩa là chúa đang đẻ và đàn đang thay thế ong đều đặn. Khối bánh trứng chỉ toàn ô sẫm, không có phần mới, có thể là đàn vừa mất chúa hoặc chúa ngừng đẻ.

Một khối bánh trứng nhỏ trong một thùng to không phải lỗi, nhưng cho thấy đàn mới tách hoặc đang phục hồi. Đàn như vậy cần thời gian ổn định hơn và nên chở ngắn. Khi chấm điểm, ghi rõ khối bánh trứng chiếm khoảng bao nhiêu phần lòng thùng theo ước lượng của mình, để so với lúc nhận và vài tuần sau.

Hũ mật và hũ phấn nói gì về đàn

Ong dú không làm bánh mật dẹt như ong mật mà chứa mật và phấn trong những hũ tròn bằng sáp và keo, thường xếp quanh rìa hoặc phía trên khối bánh trứng. Hũ phấn thường nhỏ hơn và chứa phấn ẩm, màu vàng nâu. Hũ mật căng tròn, đã đậy nắp hoặc đang được đổ đầy.

Đàn có vài cụm hũ mật và hũ phấn còn nguyên là đàn có dự trữ, chịu được mấy ngày chở xa và mấy ngày đầu làm quen chỗ mới. Đàn gần như không có hũ nào là đàn đói, dù ong vẫn đông. Lưu ý trường hợp ngược lại: một số nơi thu mật kỹ trước khi bán, để lại đàn gần như trắng tay. Hỏi thẳng lần thu mật gần nhất là khi nào.

Hũ vỡ, mật chảy xuống đáy thùng là điều cần chú ý. Mật chảy hút ruồi nhỏ đến đẻ trứng, và nếu đáy thùng đọng mật nhiều thì ong dễ chết dính. Một hai hũ vỡ do mở nắp là bình thường, nhưng đáy thùng loang mật, có mùi chua lên men nồng hoặc có dòi bò là lý do không nhận thùng đó.

Mật ong dú vốn có vị chua nhẹ và mùi lên men thoang thoảng là chuyện tự nhiên của loại mật này, nên đừng nhầm. Điều cần phân biệt là mùi tỏa ra từ cả lòng thùng ngay khi mở nắp, nồng và hắc, đi kèm đáy ướt. Đó thường là dấu hiệu hũ vỡ lâu ngày không được ong dọn, tức đàn không còn đủ sức giữ nhà. Hũ phấn cũng vậy: phấn ẩm, dẻo, màu đều là bình thường; phấn nhão chảy, có lỗ li ti hoặc bị đục rỗng là có ruồi.

Bảng chấm nhanh cho từng thùng

Mỗi dòng chấm theo ba mức, ghi ngay khi kiểm. Bảng này không phải chuẩn của ngành, chỉ là cách ghi để so các thùng trong cùng một lô và so lại khi đàn đã về trại.

Hạng mụcTốtCần hỏi thêmKhông nhận
Cửa tổOng ra vào đều, có ong mang phấn, có ong canhRa vào thưa, ít phấnLặng ngắt hoặc đang bị cướp
Khối bánh trứngCó phần ô mới sáng màu, kích thước kháNhỏ, ít ô mớiKhông có ô mới, khô, có lỗ đục
Hũ mật, hũ phấnCó nhiều cụm, căng, nguyênÍt hũ, vừa thuGần như không có, hoặc vỡ loang
Lượng ongPhủ kín khối nhộng, đậu quanh hũPhủ một phầnLác đác vài con
Vệ sinh đáy thùngKhô, ít rácCó ít rác sápĐọng mật, dòi, mùi chua nồng
ThùngKín, chắc, đúng cỡ trại dùngHở nhẹ, sửa đượcMục, nứt, lệch cỡ không dùng được

Thùng có từ hai ô "cần hỏi thêm" trở lên thì nên để làm phương án dự phòng, không xếp vào lô chính.

Dấu hiệu ruồi, kiến và những thứ không nên mang về trại

Kẻ phá hại đáng ngại nhất khi mua đàn là ruồi nhỏ đẻ trứng vào hũ phấn, hũ mật vỡ. Dấu hiệu là có ruồi nhỏ bay quanh khe thùng, có dòi trắng li ti ở đáy, hũ phấn bị khoét rỗng nhão. Một thùng như vậy mang về trại có thể làm lây sang các thùng xung quanh. Không nhận, kể cả khi người bán đề nghị bớt.

Kiến thì dễ thấy hơn: đường kiến bò lên kệ, kiến đi vào khe thùng. Đàn từng bị kiến tấn công thường có khối bánh trứng bị khoét một phía, ong ít. Nếu kệ chỗ người bán không có chống kiến mà đàn vẫn khoẻ, đàn đó có sức chống chịu tốt, nhưng cũng nhắc anh chị kiểm kỹ khe thùng xem có trứng kiến bám theo không.

Cuối cùng là thằn lằn, nhện giăng ngay cửa tổ, tổ mối ở chân kệ gỗ. Những thứ này không ảnh hưởng đến đàn mình mua nếu chỉ là ở chỗ người bán, nhưng nếu thấy chúng bám vào chính thùng sắp giao thì làm sạch trước khi chở.

Một thùng bị loại vì ruồi thì nên nói rõ với người bán lý do, chỉ cho họ thấy chỗ dòi. Người bán tử tế sẽ cảm ơn vì được biết sớm, và thường tự kiểm luôn các thùng cạnh đó. Người bán chối hoặc tìm cách đổi sang thùng khác cùng dãy mà không xem lại thì anh chị nên cân nhắc cả lô.

Ghi lại để so khi đàn về trại

Kiểm xong, chụp hai ảnh cho mỗi thùng: một ảnh cửa tổ có số thùng, một ảnh bên trong lúc mở nắp. Ghi ngày giờ, tình trạng theo bảng chấm, và ngày tách hoặc bắt theo lời người bán. Những ghi chép này là căn cứ khi cần dùng đến thoả thuận bảo hành, và là trang đầu tiên trong sổ của đàn đó ở trại mới.

Khi đàn về trại khoảng một tuần, mở kiểm lại một lần theo đúng bảng chấm. Nếu khối bánh trứng có thêm ô mới, cửa tổ ra vào đều, đàn đang đứng được. Nếu khối bánh trứng co lại và cửa tổ thưa hẳn so với lúc mua, đó là lúc báo người bán, kèm ảnh trước và sau.

Với lô lớn, cách ghi này còn giúp nhìn ra quy luật: thùng loại "cần hỏi thêm" có thật sự hao nhiều hơn không, hao vì đường chở hay vì chỗ đặt. Sau vài lô, anh chị sẽ có tiêu chí riêng của trại mình, sát với điều kiện vườn mình hơn bất kỳ bảng chung nào.

Nếu trại dùng sổ giấy, mỗi thùng nên có một trang riêng, dòng đầu là ngày mua, nơi mua, kết quả chấm lúc kiểm. Nếu trại dùng ứng dụng quản lý tổ, nhập luôn ảnh lúc kiểm vào hồ sơ của tổ đó. Cách nào cũng được, miễn là ghi ngay hôm kiểm. Ghi lại theo trí nhớ sau một tuần thường đã lẫn thùng này với thùng kia, và lúc đó tờ ghi chép mất gần hết giá trị khi cần đối chiếu với người bán.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm đàn ong dú có cần bóc lớp vỏ bọc khối bánh trứng không?

Không cần và không nên. Lớp vỏ keo giữ nhiệt và độ ẩm cho ấu trùng. Nhìn qua chỗ vỏ mỏng hoặc khe giữa vỏ và thành thùng là đủ thấy kích thước và màu ô. Bóc vỏ khi kiểm mua là làm yếu đàn không cần thiết.

Đàn ong đông mà ít hũ mật có nên mua không?

Có thể mua nếu khối bánh trứng tốt và trại của anh chị đang có nguồn hoa. Nhưng nên hỏi lần thu mật gần nhất, chở thật ngắn, và theo dõi kỹ tuần đầu vì đàn không có dự trữ để chịu những ngày chưa quen chỗ mới.

Mở thùng kiểm bao lâu là vừa?

Càng ngắn càng tốt, thường chỉ vài phút cho một thùng: mở, nhìn khối nhộng, nhìn hũ, nhìn đáy, chụp ảnh rồi đóng. Mở lâu dưới nắng làm sáp mềm, ong hoảng và đàn mất công sửa lại sau đó.

Thấy vài con ruồi nhỏ quanh thùng thì có phải đàn bị hại không?

Chưa chắc. Ruồi bị mùi mật hút đến là chuyện thường ở khu nuôi. Đáng ngại là khi có dòi ở đáy, hũ phấn bị khoét nhão hoặc có ruồi chui được vào trong thùng. Lúc đó thùng không nên nhận.

Không biết nhìn khối bánh trứng thì nhờ ai?

Nhờ một người đã nuôi ong dú đi cùng là tốt nhất. Nếu không có, quay video lúc mở thùng gửi vào các nhóm người nuôi để hỏi. Đọc bảng chấm trong bài và so nhiều thùng cạnh nhau cũng giúp mắt quen nhanh hơn.

Có cần kiểm lại lúc giao nếu đã kiểm lúc chọn?

Có. Từ lúc chọn đến lúc giao có thể vài ngày, đàn có thể bị thu mật, bị cướp hoặc bị đổi thùng. Ít nhất nhìn cửa tổ và số thùng, nếu được thì mở nhanh một lần trước khi đóng cửa tổ để chở.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68