OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Mua giống ong dú

Mua đàn giống ong dú vào mùa nào để đàn kịp quen trại trước mùa khó

Ở Đông Nam Bộ, nên nhận đàn giống khi vườn đang có hoa và còn vài tháng trước đợt nắng gắt cuối mùa khô hay mưa dầm giữa mùa mưa. Cách chọn tháng cho từng trại.

Flowering cashew and mango trees in a dry season orchard at dawn, a row of new wooden stingless bee boxes freshly set on raised stands beneath them

Thời điểm tốt để nhận đàn giống cho trại ở Đông Nam Bộ là khi vườn quanh trại đang có hoa và còn ít nhất vài tháng trước những giai đoạn khó của năm — đợt nắng nóng gay gắt cuối mùa khô và những tuần mưa dầm liên tục giữa mùa mưa. Đàn về lúc có hoa sẽ nhanh chóng đi kiếm ăn, xây thêm bánh trứng và có dự trữ trước khi phải chịu thời tiết xấu.

Không có một tháng "chuẩn" cho mọi trại, vì lịch hoa mỗi vườn khác nhau: vườn điều, vườn xoài, vườn cao su, vườn cây ăn trái hỗn hợp nở vào những lúc khác nhau. Bài này đưa ra cách tự chọn thời điểm từ lịch vườn của chính trại, kèm những giai đoạn nên tránh và cách giảm rủi ro nếu buộc phải nhận đàn vào lúc không thuận.

Vì sao thời điểm nhận đàn quan trọng với trại

Một đàn vừa chở đến chỗ mới phải làm lại nhiều việc cùng lúc: ong thợ bay định hướng để nhớ vị trí tổ mới, tìm nguồn hoa và nguồn nhựa cây quanh vườn, sửa lại những hũ vỡ trên đường, đắp lại ống cửa. Trong mấy tuần đó đàn tiêu hao dự trữ nhiều hơn bình thường. Nếu bên ngoài đang có hoa, phần hao này được bù ngay. Nếu bên ngoài khan hoa, đàn phải ăn vào hũ mật dự trữ và có thể co lại.

Với một tổ nuôi ở nhà, một đàn co lại vẫn có thể hồi phục từ từ. Với trại nhận một lô cùng lúc, nhiều đàn cùng đói trong cùng một khu là điều kiện thuận lợi cho cướp mật: đàn mạnh hơn sang hũ của đàn yếu hơn, và cả lô có thể hao đi đáng kể chỉ trong vài tuần đầu. Chọn đúng lúc nhận là cách rẻ nhất để tránh chuyện này.

Thời điểm còn quyết định việc chở. Chở vào những tuần nắng đỉnh điểm thì xe nóng, sáp mềm, hũ dễ vỡ. Chở giữa những ngày mưa liên tục thì đường trơn, thùng ẩm, và đàn về đến nơi không ra ngoài được để định hướng. Cả hai đều làm tăng tỉ lệ hao của lô.

Còn một lý do nữa ít được nhắc: thời điểm nhận đàn quyết định luôn lịch tách đàn và thu mật đầu tiên của trại. Đàn về đầu một đợt hoa dài có thể đủ mạnh để thu một ít mật hoặc tách ngay trong mùa đó. Đàn về cuối đợt phải chờ sang đợt sau, nghĩa là trại mất gần nửa năm mới có sản phẩm đầu tiên. Với người làm trại có tính toán, khoảng chênh này đáng để chờ thêm vài tuần cho đúng cửa sổ.

Nhịp năm ở Đông Nam Bộ nhìn từ phía trại ong

Đông Nam Bộ chỉ có hai mùa: mưa thường về quãng tháng năm và dứt quãng tháng mười một, phần còn lại của năm là nắng. Ranh giới mỗi năm xê dịch, có năm mưa đến sớm, có năm khô kéo dài. Người làm trại nên ghi lại trong sổ ngày mưa đầu mùa và ngày mưa dứt của từng năm ở chính vườn mình, sau vài năm sẽ có lịch riêng chính xác hơn mọi lịch chung.

Đầu mùa khô, sau khi mưa dứt, nhiều vườn bước vào đợt ra hoa: điều, xoài và nhiều loại cây ăn trái, cỏ dại ven bờ cũng nở. Đây thường là khoảng thời gian ong dú hoạt động mạnh, mang phấn nhiều. Cuối mùa khô, những tuần nắng nóng gay gắt và khô hạn là giai đoạn khó: hoa thưa dần, nước khan, thùng nóng lên vào buổi trưa.

Đầu mùa mưa, sau những cơn mưa đầu, cây cối ra lá non và một đợt hoa mới, nhưng xen giữa là những ngày mưa dông chiều. Giữa mùa mưa có những đợt mưa dầm nhiều ngày liền, ong ít ra ngoài, độ ẩm cao làm mật loãng và tăng nguy cơ nấm mốc trong thùng. Đây là giai đoạn khó thứ hai trong năm.

Cây cao su, điều, cây ăn trái mỗi loại có nhịp riêng trong khung hai mùa đó. Có vườn cao su ra lá non cuối mùa khô và ong tìm đến rất đông, có vườn điều nở rộ đầu mùa khô, có vườn chôm chôm, xoài nở tùy cách chủ vườn xử lý ra hoa. Vì vậy hai trại cách nhau vài cây số có thể có lịch thuận khác nhau đáng kể, và lời khuyên "tháng này mua là tốt" nghe từ người khác chỉ nên tham khảo.

Hai cửa sổ thường được chọn để nhận đàn

Cửa sổ thứ nhất: cuối mùa mưa sang đầu mùa khô. Khi mưa thưa dần và vườn bắt đầu vào đợt ra hoa, đàn về có nhiều tháng thuận lợi phía trước để lớn lên trước đợt nắng gắt cuối mùa khô. Trời khô ráo cũng giúp việc chở và việc mở kiểm dễ hơn. Nhiều trại chọn khoảng này cho lô đầu tiên.

Cửa sổ thứ hai: đầu mùa mưa, sau những trận mưa đầu. Khi đất đã ẩm trở lại và cây ra hoa sau đợt khô, đàn về cũng có nguồn ăn. Nhưng khoảng này ngắn hơn và sát với những tuần mưa dầm. Đàn nhận lúc này cần được che mưa kỹ và nên là đàn đã có dự trữ khá.

Còn tuỳ lịch vườn của từng trại. Trại đặt trong vườn cây ăn trái nở vào thời điểm khác, hoặc có nhiều loài cây nở nối tiếp, có thể có cửa sổ riêng. Cách chắc nhất là nhìn lịch hoa của chính vườn mình trong một năm trước khi mở trại, hoặc hỏi các trại ong lân cận.

Những giai đoạn nên tránh nhận lô đàn

Không phải tuyệt đối không nhận được, nhưng nếu được chọn thì nên lùi lại. Nếu buộc phải nhận, xem phần giảm rủi ro ở dưới.

  • Những tuần nắng nóng gay gắt nhất cuối mùa khô, khi hoa thưa và thùng nóng lên mạnh vào buổi trưa.
  • Những đợt mưa dầm kéo dài nhiều ngày giữa mùa mưa, khi đàn mới về không ra ngoài định hướng được.
  • Ngay sau một đợt phun thuốc diện rộng trên các vườn, ruộng xung quanh trại.
  • Khi vườn vừa thu hoạch xong, cắt tỉa mạnh hoặc vừa dọn cỏ trắng, nguồn hoa sát trại gần như không còn.
  • Khi trại chưa dựng xong kệ, mái che, chống kiến — đàn về phải để tạm dưới đất hay trên kệ chưa hoàn thiện.
  • Khi người chăm chính sắp đi vắng dài ngày ngay sau ngày nhận.

Mục cuối nghe như chuyện riêng nhưng lại hay gặp: lô đàn về đúng tuần chủ trại bận, hai tuần đầu không ai mở kiểm, đến khi có thời gian thì vài đàn đã hỏng.

Đọc lịch hoa của vườn trước khi đặt lô

Trước khi đặt lô đầu, đi vườn quanh chỗ dự định làm trại vào các tháng khác nhau và ghi lại cây nào đang nở. Không cần biết tên chính xác từng loài cỏ, chỉ cần ghi "hàng xoài phía đông nở", "cỏ ven mương nở trắng", "điều ra bông". Sau một vòng năm, anh chị sẽ thấy tháng nào vườn dày hoa, tháng nào trống.

Nếu chưa có thời gian theo dõi đủ một năm, hỏi những người đã ở vườn đó lâu: chủ vườn, người làm vườn, các trại ong gần đó. Một cách nhìn khác là quan sát ong dú tự nhiên trong vùng: tháng nào thấy ong bay nhiều quanh hoa, tháng nào vắng. Ong là thước đo tốt nhất cho lịch hoa thực tế của chính chỗ đó.

Khi đã có lịch, chọn ngày nhận sao cho đàn về rơi vào đầu một đợt hoa dày, không phải cuối. Đàn cần vài ngày đến một hai tuần để định hướng và quen đường, nên nhận vào đầu đợt hoa thì đàn kịp tận dụng phần lớn đợt đó.

Một điều nữa cần để ý là các vườn xung quanh có kế hoạch gì trong đợt đó. Vườn đang nở hoa nhưng chủ vườn sắp phun thuốc trừ sâu cho bông thì đó lại là thời điểm xấu để nhận đàn. Hỏi trước chủ vườn hoặc những hộ gần trại về lịch phun, và nếu có thể, nhận đàn sau đợt phun vài ngày thay vì ngay trước.

Nếu buộc phải nhận đàn vào lúc không thuận

Có khi người bán chỉ có đàn vào một thời điểm, hoặc kế hoạch trại không chờ được. Khi đó, giảm rủi ro bằng cách chọn đàn có nhiều hũ mật dự trữ hơn bình thường, chấp nhận đàn có ít ong hơn một chút nhưng nhiều hũ, vì dự trữ là thứ giúp đàn vượt qua giai đoạn đầu khan hoa.

Vào mùa nắng, chở ban đêm hoặc sáng thật sớm, xếp thùng ở chỗ bóng mát nhất trại, cân nhắc che thêm lưới hoặc lá trên mái trong những tuần đầu. Vào mùa mưa, kiểm mái che kỹ trước ngày nhận, kê thùng cao khỏi chỗ nước bắn, và chọn khoảng giữa hai đợt mưa để chở.

Trong cả hai trường hợp, thu nhỏ cửa tổ của đàn mới để ong dễ canh, đặt lô mới cách xa những đàn mạnh sẵn có của trại, và đừng thu mật đàn mới cho đến khi đàn có dấu hiệu lớn lên rõ ràng. Nhận ít đàn hơn kế hoạch ban đầu, phần còn lại hẹn sang cửa sổ thuận lợi tiếp theo cũng là một lựa chọn khôn ngoan.

Nhớ ghi rõ trong sổ rằng lô này nhận vào thời điểm không thuận, để khi so sánh tỉ lệ hao giữa các lô sau này không đổ oan cho nơi bán hay cho loại đàn.

Đừng cố bù cho thời điểm xấu bằng cách mở kiểm nhiều hơn. Người mới hay lo, ngày nào cũng mở nắp xem đàn có sao không, và chính việc đó làm đàn mất thêm sức. Trong giai đoạn bất lợi, quan sát cửa tổ mỗi ngày là đủ; chỉ mở thùng khi cửa tổ báo có chuyện.

Ghi lại để mùa sau chọn tốt hơn

Mỗi lô đàn nhận về nên được ghi trong sổ trại với ngày nhận, thời tiết những tuần đầu, và tình trạng đàn sau một tháng, hai tháng. Sau hai ba lô ở những thời điểm khác nhau, anh chị sẽ có bằng chứng của chính trại mình: lô nhận tháng nào hao ít, lô nào hao nhiều, hao vì nắng, vì mưa hay vì cướp.

Ghi thêm cả lịch hoa thực tế năm đó. Năm khô kéo dài, đợt hoa đầu mùa khô có thể đến sớm hay muộn hơn năm trước. Khi so lô đàn với lịch hoa cùng năm, anh chị sẽ thấy điều quyết định không phải là tên tháng mà là đàn có về đúng đầu một đợt hoa hay không.

Những ghi chép này còn giúp khi nói chuyện với người bán đàn giống. Thay vì hỏi chung chung "khi nào có đàn", anh chị có thể đặt trước theo đúng cửa sổ mà trại mình đã chứng minh là thuận, để người bán chủ động tách và giữ đàn cho kịp.

Câu hỏi thường gặp

Mua đàn ong dú vào mùa mưa có được không?

Được, nhưng nên tránh những đợt mưa dầm kéo dài. Đầu mùa mưa, sau những trận mưa đầu và khi cây ra hoa lại, là khoảng có thể nhận đàn nếu trại đã có mái che tốt và đàn mua về có dự trữ khá.

Tháng nào đẹp nhất để mở trại ong dú ở Tây Ninh?

Không có một tháng chung cho mọi trại. Nhiều trại chọn khoảng cuối mùa mưa sang đầu mùa khô, khi vườn vào đợt ra hoa. Cách chắc nhất là ghi lịch hoa của chính vườn mình hoặc hỏi các trại lân cận.

Mùa nắng nóng nhận đàn thì cần làm gì thêm?

Chở ban đêm hoặc sáng sớm, đặt đàn ở chỗ bóng mát nhất, che thêm trên mái nếu cần, và chọn đàn có nhiều hũ mật dự trữ. Không thu mật đàn mới cho đến khi đàn ổn định và lớn lên rõ.

Có nên nhận cả lô một lần hay chia ra nhiều đợt theo mùa?

Với trại mới, chia ra hai đợt theo hai cửa sổ thuận lợi thường an toàn hơn. Lô đầu giúp trại học nhịp chăm, lô sau tận dụng kinh nghiệm đó, và rủi ro thời tiết bất thường không dồn vào một lần.

Làm sao biết vườn mình đang có đủ hoa cho đàn mới?

Quan sát ong tự nhiên và côn trùng thụ phấn quanh vườn: thấy nhiều ong bay quanh hoa là dấu hiệu tốt. Sau khi nhận đàn, nhìn ong bay về có mang phấn đều không trong tuần đầu là thước đo trực tiếp nhất.

Đàn nhận vào lúc khan hoa có nên cho ăn thêm không?

Một số người nuôi có bổ sung trong giai đoạn khan, nhưng cho ăn sai cách dễ hút kiến và kích cướp mật trong trại đông đàn. Với trại mới, ưu tiên chọn đúng thời điểm và chọn đàn có dự trữ hơn là trông vào việc cho ăn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68