OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Phòng rủi ro cho cả trại

Chống kiến cho cả trại ong dú: kệ chung, vành nước và lịch kiểm chân kệ

Ở trại ong dú đông đàn, kiến lên được một chân kệ là cả dãy gặp nguy. Cách dựng kệ chung ít điểm chạm đất, giữ vành nước, cắt mọi cầu nối và kiểm chân kệ theo lịch.

Close view of a wooden hive stand leg standing in a small water-filled bowl on red soil, row of stingless bee hive boxes above, grass trimmed short around it

Chống kiến ở quy mô trại dựa trên ba việc: làm kệ chung để cả dãy thùng chỉ chạm đất ở vài chân, mỗi chân có một lớp chặn kiến (thường là vành nước hoặc lớp mỡ bôi quanh chân) được giữ thường xuyên; cắt mọi cầu nối mà kiến có thể bò qua như cỏ cao, cành cây, dây leo, dây điện; và kiểm chân kệ theo lịch cố định thay vì chỉ khi thấy kiến. Ít chân thì ít chỗ giữ, giữ đều thì kiến không có cửa.

Ở vườn nhà, mỗi thùng một cột, kiến lên một cột thì mất một đàn. Ở trại, nhiều thùng đứng chung một kệ, kiến lên một chân là có lối tới cả dãy. Rủi ro nhân lên theo số đàn, nhưng cách phòng cũng có thể gọn hơn nếu thiết kế đúng. Bài này không bàn chuyện từng loài kiến mà bàn cách tổ chức chống kiến cho cả trại.

Vì sao kiến là rủi ro số một của trại đông đàn

Kiến bị thu hút bởi mật, phấn và ấu trùng trong tổ ong dú. Một đàn khoẻ có thể giữ cửa trước vài con kiến lẻ, nhưng khi kiến kéo thành đường, chúng tràn qua các khe hở, vào tận bầu mật và bánh nhộng. Đàn yếu, đàn mới tách, đàn vừa bị mở thùng còn khe chưa trám là những đàn chịu không nổi đầu tiên.

Ở trại, kiến không chỉ tấn công một đàn. Khi đường kiến đã lên được kệ, chúng có thể tìm thấy thùng có khe hở ở bất cứ chỗ nào trên dãy. Một đêm kiến tràn có thể làm hại vài đàn cùng lúc, và mùi mật từ những thùng bị phá lại kéo thêm kiến đến. Vì vậy chống kiến ở trại phải là chặn từ dưới đất, không phải trông vào sức giữ cửa của từng đàn.

Kiến cũng thay đổi theo mùa. Đầu mùa mưa, nhiều tổ kiến di chuyển lên chỗ cao, tìm chỗ khô và nguồn thức ăn mới; đó thường là lúc trại thấy kiến nhiều nhất. Giữa mùa khô, kiến tìm nước và đồ ngọt. Lịch chống kiến của trại cần dày hơn vào những giai đoạn đó.

Thiết kế kệ chung cho ít điểm chạm đất

Ít chân hơn, chân chắc hơn. Mỗi chân kệ là một điểm phải giữ. Một kệ dài đỡ cả dãy thùng trên vài cặp chân vững thì dễ giữ hơn hàng chục cọc lẻ. Chân kệ nên đủ to và vững để đặt vào vành nước mà không lung lay.

Kệ không chạm gì ngoài chân. Mặt kệ, thanh giằng, mái che không được chạm vào tường, hàng rào, thân cây hay một kệ khác. Mỗi chỗ chạm là một cây cầu cho kiến bỏ qua toàn bộ hệ thống chặn ở chân.

Mái che tách khỏi kệ. Nếu mái che dựng trên cột riêng, cột mái cũng là đường lên cho kiến nếu mái chạm kệ. Tốt nhất mái và kệ tách hẳn, hoặc nếu mái gắn trên kệ thì cột mái chính là chân kệ và cũng được chặn kiến.

Chiều cao vừa tay. Kệ đủ cao để cỏ không chạm thùng và để người làm việc không phải cúi thấp, nhưng không quá cao khiến việc nhấc thùng trở nên nguy hiểm. Chiều cao phù hợp do người làm trại thử với chính mình.

Lối đi quanh kệ. Chừa lối đi đủ rộng quanh mỗi kệ để kiểm chân kệ dễ dàng. Kệ sát bờ rào hay sát bụi cây thì chân phía trong khó kiểm, và đó thường là chân kiến lên.

Các cách chặn kiến ở chân kệ

Không có cách nào tuyệt đối. Mỗi cách có điểm mạnh và việc cần giữ riêng. Nhiều trại kết hợp hai cách để phòng khi một lớp bị hỏng.

Cách chặnĐiểm mạnhViệc cần giữ
Vành nước (chân đặt trong chén, khay, ống có nước)Không dùng hoá chất, dễ thấy khi hỏngThay hoặc châm nước thường xuyên; mùa khô nước cạn nhanh; lá rụng, bụi đất có thể làm cầu nổi
Mỡ hoặc dầu nhờn bôi quanh chânBền hơn nước, không bốc hơiBụi, lá dính vào làm mất tác dụng; phải lau và bôi lại định kỳ; tránh để dính vào thùng
Ống bọc trơn quanh chânÍt phải chămKiến nhỏ vẫn có thể leo qua mép; cần kết hợp với cách khác
Chân kệ trên trụ bê tông giữa vũng nước nhỏChắc chắn cho trại cố định lâu nămTốn công làm ban đầu; vẫn phải giữ nước và dọn rác trong vũng

Không bôi thuốc diệt côn trùng lên chân kệ hay rắc thuốc quanh trại. Ong dú rất nhạy với hoá chất, và thuốc có thể bị ong mang vào tổ qua chân hay qua nước. Những cách chặn vật lý tuy tốn công giữ hơn nhưng không đặt đàn vào rủi ro mới.

Cắt mọi cầu nối mà kiến có thể đi qua

Kệ được chặn tốt đến đâu cũng vô ích nếu có một cây cầu bắc qua lớp chặn. Những cầu nối hay bị bỏ quên:

  • Cỏ mọc cao chạm vào thân kệ hay đáy thùng, nhất là sau vài tuần mưa không cắt.
  • Cành cây, tán lá rủ xuống chạm mái hay thùng, đặc biệt khi gió làm cành đung đưa.
  • Dây leo bò lên chân kệ từ bụi bên cạnh.
  • Dây điện, dây phơi, dây buộc mái kéo từ kệ sang cột khác.
  • Dụng cụ, ván, bao tải dựa tạm vào kệ rồi quên dọn.
  • Lá rụng hay đất bắn lên lấp đầy vành nước, tạo cầu khô cho kiến bước qua.

Mỗi lượt kiểm chân kệ phải nhìn cả những cầu nối này chứ không chỉ nhìn mặt nước. Sau mỗi trận mưa gió, cành gãy và lá rụng là nguồn cầu nối mới phổ biến nhất.

Một cách làm giảm hẳn cầu nối là giữ một vành đất trống quanh mỗi kệ, cắt cỏ sát và không trồng gì trong vành ấy. Vành đất trống còn giúp nhìn thấy đường kiến trên mặt đất từ xa, trước khi chúng tới được chân kệ. Ở trại dưới tán vườn, nên thoả thuận với chủ vườn về việc tỉa những cành vươn sát mái che, vì cành mọc lại nhanh trong mùa mưa.

Lịch kiểm chân kệ cho cả trại

Kiểm chân kệ là việc nhẹ nhưng phải đều, nên giao được cho người mới hay người chăm hộ. Một lịch gợi ý:

  1. Gộp kiểm chân kệ vào lượt nhìn ngoài theo dãy: mỗi lần đi dãy nào, nhìn hết chân kệ của dãy đó.
  2. Mùa khô: châm nước cho vành thường xuyên hơn, vì nước bốc hơi nhanh; ghi lại vành nào hay cạn để thay bằng vành sâu hơn.
  3. Đầu mùa mưa: tăng nhịp kiểm, vì kiến di chuyển nhiều; để ý đường kiến mới trên mặt đất quanh trại.
  4. Sau mỗi trận mưa lớn hay gió mạnh: đi một vòng riêng chỉ để kiểm chân kệ và cầu nối, không chờ đến lượt theo lịch.
  5. Mỗi lần lau và bôi lại mỡ chân kệ, ghi ngày vào sổ để biết khi nào đến hạn lần sau.
  6. Thấy kiến trên kệ: không chỉ gạt kiến đi mà lần theo đường kiến tới chỗ chúng vượt qua lớp chặn, sửa chỗ đó ngay.

Một chân kệ hỏng lớp chặn chỉ vài giờ có thể đủ để kiến tìm ra đường. Vì vậy những chân kệ ở chỗ khó với tới, chỗ khuất, chỗ hay ngập lá phải được ưu tiên trong lịch, không bị bỏ cho lần sau.

Kiến và các việc khác trong trại: những chỗ dễ sơ hở

Nhiều lần kiến tràn không phải do lớp chặn hỏng mà do chính việc làm của người trong trại. Khi thu mật, mật rơi trên mặt kệ, trên nắp thùng, trên lối đi là mồi mạnh nhất kéo kiến từ xa tới. Khi tách đàn hay thay tầng, bầu mật vỡ, sáp vụn rơi xuống chân kệ. Khi cho ăn bổ sung trong mùa khó, nước đường nhỏ giọt ra ngoài thùng. Mỗi việc ấy đều cần đi kèm một bước dọn sạch ngay sau đó.

Thùng mới mở xong là thùng dễ bị kiến tấn công nhất trong ngày, vì khe hở chưa được trám kín và mùi mật đang lan. Thói quen trám khe ngay khi đóng thùng, lau sạch vết mật quanh nắp, và kiểm lại chân kệ của dãy vừa làm việc vào cuối buổi giúp giảm rủi ro này rất nhiều.

Khu thu mật, kho vật tư và chỗ để thùng chết chờ xử lý cũng là những điểm hút kiến. Đặt chúng cách xa dãy thùng, giữ sạch, không để kiến lập đường kiến ổn định ở gần trại. Một đường kiến đã quen tới khu thu mật có thể rẽ sang dãy thùng chỉ sau một lần lớp chặn ở chân kệ có sơ hở.

Khi kiến đã tràn lên một dãy

Khi phát hiện kiến đã lên kệ và đang vào một số thùng, việc đầu tiên là cắt đường tiếp viện: tìm chỗ kiến vượt lớp chặn, sửa ngay, dọn cầu nối. Không cắt được đường lên thì mọi việc xử lý trên kệ chỉ là tạm thời. Tiếp theo, gạt bỏ kiến trên mặt kệ và quanh thùng bằng tay hoặc chổi mềm, tránh dùng nước xối mạnh làm ướt thùng.

Với thùng đã có kiến vào trong, cần mở thùng kiểm tra trong ngày nếu thời tiết cho phép. Đàn khoẻ thường tự đẩy lùi kiến khi đường tiếp viện bị cắt; đàn yếu có thể cần người làm trại giúp gạt kiến ra, trám các khe mà kiến đã dùng. Nếu bầu mật bị vỡ, mật chảy, phải lau sạch để không kéo thêm kiến và ruồi.

Sau sự cố, ghi vào sổ sự cố: dãy nào, chân nào, kiến vượt qua bằng cách nào, bao nhiêu thùng bị ảnh hưởng, kết quả sau một tuần. Ghi chép này cho thấy chân kệ nào, mùa nào hay có vấn đề, và giúp sửa thiết kế kệ hoặc đổi cách chặn ở những chỗ đó.

Chống kiến khi mở rộng hoặc dựng dãy mới

Mỗi lần dựng thêm dãy, hãy dựng kệ và lớp chặn kiến xong trước, để vài ngày theo dõi xem có kiến tìm được đường lên không, rồi mới đặt đàn. Đất mới dọn thường có tổ kiến bị xáo trộn đang tìm chỗ mới; đặt đàn ngay lên kệ vừa dựng là đặt đàn vào đúng lúc kiến hoạt động mạnh nhất.

Khảo sát chỗ dựng dãy mới cũng nên để ý tổ kiến trong đất, gò mối, đường kiến quen thuộc. Một dãy đặt cạnh tổ kiến lớn sẽ phải chống kiến vất vả quanh năm. Dời dãy đi một quãng thường rẻ hơn chống chọi mãi.

Cuối cùng, chống kiến là một việc mà sự đều đặn quan trọng hơn sự thông minh. Những trại giữ kiến tốt nhất thường không có bí quyết gì đặc biệt, chỉ là không bao giờ bỏ qua một lượt kiểm chân kệ. Đưa việc này vào lịch, giao người, ghi sổ, và đàn sẽ được yên.

Câu hỏi thường gặp

Có nên rắc thuốc diệt kiến quanh trại ong dú không?

Không nên. Ong dú rất nhạy với hoá chất, và thuốc có thể bị ong mang vào tổ hoặc ngấm vào nguồn nước ong dùng. Ở quy mô trại, nên dựa vào chặn vật lý ở chân kệ, cắt cầu nối và kiểm đều. Nếu có tổ kiến lớn sát trại, cân nhắc dời dãy thay vì dùng thuốc.

Vành nước có cần thêm gì vào nước không?

Một số người nhỏ một chút dầu ăn để tạo màng trên mặt nước, giúp kiến khó bơi qua và nước chậm bốc hơi. Điều quan trọng hơn là châm nước đều và dọn lá, đất rơi vào vành. Không dùng chất độc trong vành vì ong có thể xuống uống nước ở đó.

Bôi mỡ chân kệ bao lâu thì phải bôi lại?

Tuỳ bụi, mưa và lá rụng ở trại. Khi lớp mỡ đã bám bụi, lá hay đất, nó không còn chặn được kiến. Nhìn trong mỗi lượt kiểm chân kệ; lớp mỡ mờ, khô hay dính bẩn là lúc lau sạch và bôi lại, rồi ghi ngày vào sổ.

Kiến nhỏ li ti vẫn vào thùng dù chân kệ đã chặn thì sao?

Kiểm lại các cầu nối: cỏ, cành, dây, mái chạm kệ. Nếu không có, xem lớp chặn ở chân có kẽ hở không, như lá làm cầu trong vành nước. Đồng thời kiểm khe hở trên thùng; đàn yếu với nhiều khe hở dễ bị kiến nhỏ lẻn vào hơn.

Kệ chung có rủi ro hơn mỗi thùng một cột không?

Kệ chung có rủi ro tập trung: kiến lên một chân là có lối tới cả dãy. Bù lại, số điểm phải giữ ít hơn nhiều, dễ kiểm đều. Với trại đông đàn, kệ chung giữ đều tay thường an toàn hơn hàng chục cột lẻ mà không cột nào được kiểm kỹ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68