OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Phòng rủi ro cho cả trại

Giông lốc, cây đổ và trại ong dú: neo kệ, tỉa cây và kiểm trại sau bão

Mùa mưa ở Đông Nam Bộ có giông lốc bất chợt, đủ quật đổ kệ, tốc mái, gãy cành đè thùng. Cách neo kệ, buộc thùng, tỉa cây quanh trại và kiểm trại theo thứ tự sau giông.

After a storm, a person seen from behind clearing a fallen mango branch near a stand of wooden stingless bee hives tied down with straps, wet leaves on the ground, grey sky

Giông lốc mùa mưa có thể quật đổ kệ, tốc mái, làm gãy cành đè vỡ thùng chỉ trong vài phút. Trại ong dú phòng bằng ba việc làm trước mùa: neo chân kệ và khung mái xuống đất, buộc thùng vào kệ, tỉa bỏ cành khô và cành vươn trên mái. Sau mỗi trận giông, đi kiểm theo thứ tự: an toàn của người trước, rồi thùng đổ hay vỡ, rồi mái, rồi chân kệ và lớp chặn kiến.

Ở Đông Nam Bộ, mùa mưa có những trận giông đến rất nhanh, gió giật mạnh trong thời gian ngắn rồi tạnh. Người nuôi vài tổ trong vườn có thể chạy ra buộc thùng kịp. Trại vài chục, vài trăm đàn thì không kịp; phải chuẩn bị từ trước. Bài này bàn cách làm trại chịu gió, và cách xử lý sau giông để không biến một trận giông thành nhiều tuần sự cố.

Giông làm hại trại theo những cách nào

Thiệt hại rõ nhất là thùng rơi khỏi kệ. Thùng ong dú rơi xuống đất có thể vỡ bầu mật, mật chảy xuống bánh nhộng, đàn ngập mật; thùng bật nắp, bánh nhộng phơi ra mưa. Một kệ đổ có thể kéo theo cả dãy thùng cùng lúc. Mái tốc làm thùng phơi mưa, nước vào thùng qua khe nắp.

Thiệt hại thứ hai đến từ cây. Cành khô, cành mục, thân cây nghiêng có thể gãy đổ trong gió giật, đè lên mái hoặc thùng. Trại đặt dưới tán vườn cây ăn trái, vườn điều hay cao su đặc biệt cần để ý điều này. Cành gãy không đè trực tiếp vẫn có thể thành cầu cho kiến bắc qua lớp chặn ở chân kệ.

Thiệt hại thứ ba thường bị bỏ qua: sau giông, mọi thứ trở nên hỗn loạn và dễ bị tấn công. Thùng nứt, mật rỉ, bầu vỡ là mồi cho kiến và ruồi. Vành nước chống kiến bị lấp đầy lá và đất. Đàn bị xáo trộn có lính canh rối loạn. Nếu không xử lý nhanh, một trận giông gây ra chuỗi sự cố kéo dài nhiều tuần.

Neo kệ và mái cho chịu gió

Chân kệ cắm sâu hoặc đổ trụ. Kệ chỉ đặt trên mặt đất dễ bị xô khi gió giật hoặc khi đất mềm sau mưa. Chân kệ nên chôn sâu hoặc đặt trên trụ chắc, có giằng chéo giữa các chân để chống xô ngang.

Khung mái độc lập và có neo. Mái là phần hứng gió lớn nhất. Khung mái nên có cột chôn chắc và dây neo xuống đất ở các góc. Tấm lợp bắt vít chắc, không chỉ gác lên khung.

Mái không quá cao, không quá rộng một khối. Mái cao và rộng như một cánh buồm. Chia mái thành nhiều đoạn theo dãy giúp giảm lực gió lên mỗi đoạn, và nếu một đoạn tốc thì không kéo theo cả trại.

Giằng kệ với mái hợp lý. Nếu mái gắn trên kệ, khung phải tính được lực gió lên mái truyền xuống chân kệ. Nếu tách riêng, đảm bảo mái tốc cũng không rơi đè lên kệ.

Kiểm neo trước mùa mưa. Vào cuối mùa khô, kiểm từng cột, từng dây neo, từng vít bắt tôn. Gỗ mục chân, dây mục nắng, vít gỉ đều thay trước khi trận giông đầu tiên tới.

Buộc thùng vào kệ: một việc rẻ, cứu được nhiều đàn

Thùng ong dú thường khá nhẹ, chỉ đặt trên kệ thì một cơn gió giật hay một cành rơi có thể hất văng. Buộc thùng vào kệ bằng dây hoặc đai là cách rẻ và hiệu quả nhất để giữ đàn qua giông. Dây vòng qua thân thùng và thanh kệ, đủ chặt để thùng không xê dịch, nhưng không đè lên nắp làm khó mở.

Ở trại chuẩn hoá, có thể làm sẵn kiểu buộc giống nhau cho mọi thùng, ví dụ một móc trên kệ và một đai có khoá nhanh. Khi cần mở thùng, tháo đai trong vài giây, xong lại cài. Khi có tin giông, người làm trại chỉ cần đi kiểm mọi đai đã cài, không phải buộc từ đầu.

Dây buộc cũng cần được kiểm định kỳ. Dây nhựa mục nắng sau một mùa khô, dây gai mục mưa. Một dây buộc đứt đúng lúc giông thì cũng như không buộc. Đưa việc kiểm dây buộc vào danh sách việc trước mùa mưa, cùng với kiểm neo mái.

Tỉa cây quanh trại trước mùa giông

Cây quanh trại cho bóng mát và hoa, nhưng cũng là nguồn nguy hiểm khi có gió mạnh. Trước mùa mưa, đi một vòng quanh trại và xử lý:

  • Cành khô, cành mục trên tán cây phía trên mái và dãy thùng: tỉa bỏ.
  • Cành vươn dài sát mái: tỉa ngắn lại để không quật vào mái khi gió, không chạm mái thành cầu kiến.
  • Cây nghiêng về phía trại, gốc yếu, rễ bị lộ: đánh giá có nguy cơ đổ không; nếu có, trao đổi với chủ vườn về việc chặt hoặc chống đỡ.
  • Dây leo nặng trên cây phía trên trại: dọn bớt để giảm sức nặng tán.
  • Cây trồng mới gần kệ: chống cọc để không đổ vào kệ khi đất mềm.

Nếu trại đặt trong vườn người khác, việc tỉa cây phải được chủ vườn đồng ý. Đưa nội dung này vào thoả thuận đặt trại ngay từ đầu, để mỗi năm trước mùa mưa có thể tỉa mà không phải xin lại từng lần. Việc tỉa cây lớn, cây cao nên thuê người có kinh nghiệm và dụng cụ an toàn.

Kiểm trại sau giông theo thứ tự

Sau một trận giông, sự lộn xộn dễ khiến người làm trại xử lý chỗ thấy trước mà bỏ sót chỗ quan trọng hơn. Đi theo thứ tự:

  1. An toàn của người trước tiên: chờ hết gió giật và sét, kiểm cành treo lơ lửng, dây điện đứt, mái sắp sập trước khi bước vào trại.
  2. Thùng đổ, thùng vỡ: dựng lại thùng thẳng đứng ngay, đặt về kệ hoặc lên một bề mặt tạm có chặn kiến. Thùng vỡ thì chuyển đàn sang thùng dự phòng cùng chuẩn từ kho trong ngày.
  3. Mái tốc, mái thủng: che tạm cho các thùng đang phơi mưa bằng tấm lợp, bạt, đảm bảo nước không chảy vào thùng.
  4. Chân kệ và lớp chặn kiến: dọn lá, cành, đất lấp vành nước; kiểm cầu nối mới từ cành gãy.
  5. Dọn mật rỉ: lau sạch mật chảy ra kệ, ra đất quanh các thùng bị xô.
  6. Ghi sổ sự cố: thùng nào bị ảnh hưởng, đã làm gì, việc gì cần làm tiếp.
  7. Trong vài ngày sau: theo dõi dày các thùng bị đổ, bị ướt, mở kiểm vào ngày khô ráo khi cần.

Không mở thùng kiểm bên trong khi trời còn mưa hoặc ngay sau giông khi mọi thứ còn ướt, trừ những thùng vỡ cần chuyển đàn gấp. Việc mở thùng có thể đợi một ngày khô ráo.

Thùng bị đổ: cứu đàn thế nào

Thùng rơi xuống đất mà còn nguyên vỏ thì dựng lại thẳng đứng, đặt về vị trí cũ trên kệ, kiểm khe nắp, trám tạm nếu cần. Đàn thường tự sửa chữa bên trong trong những ngày sau. Ghi vào sổ để mở kiểm khi trời khô: bầu mật có vỡ nhiều không, bánh nhộng có bị ngập mật không.

Thùng vỡ, bánh nhộng lộ ra cần được chuyển sang thùng dự phòng. Nhẹ nhàng nhấc bánh nhộng và các bầu còn nguyên sang thùng mới, giữ đúng hướng như trong thùng cũ, không lật ngược. Bầu mật vỡ nặng có thể bỏ lại để tránh mật chảy làm ngập bánh nhộng. Đặt thùng mới đúng vị trí cũ để ong đi làm về nhận ra chỗ.

Đàn bị đổ thường suy tạm thời, dễ bị cướp và dễ bị ruồi. Thu hẹp cửa tổ, trám kín mọi khe, đặt ở cuối lượt kiểm và theo dõi như đàn yếu cho tới khi ổn định. Không thu mật đàn này trong một thời gian.

Nước dưới kệ: thoát nhanh sau mưa lớn

Giông mùa mưa thường đi kèm mưa lớn trong thời gian ngắn. Nếu nền trại không thoát nước tốt, nước đọng dưới kệ làm đất mềm, chân kệ lún và nghiêng, vành nước chống kiến bị ngập tràn, mất tác dụng. Kệ nghiêng sau vài trận mưa là kệ dễ đổ ở trận giông kế tiếp.

Trước mùa mưa, quan sát nền trại sau một trận mưa: nước chảy về đâu, đọng ở đâu, bao lâu thì rút. Đào rãnh thoát dọc theo dãy, nâng nền chỗ trũng, hoặc kê chân kệ trên trụ cao hơn mặt nước đọng. Những việc này làm khi trời khô nhẹ hơn nhiều so với lúc đất đã sũng nước.

Sau mỗi trận mưa lớn, ngoài kiểm thùng và mái, nhìn thêm chân kệ có lún, nghiêng không, nước có đọng quanh chân không. Kệ nghiêng được chỉnh lại ngay khi đất khô bớt, trước khi giông tiếp theo tới. Ghi vào sổ những chỗ hay ngập để đưa vào danh sách sửa nền trong mùa khô. Một kệ được chỉnh sớm sau trận mưa thứ nhất có thể là kệ không đổ ở trận giông thứ hai, khi gió mạnh hơn và đất còn mềm hơn.

Lối đi trong trại cũng cần thoát nước. Lối đi lầy khiến người làm trại trượt ngã khi bưng thùng, và đất bùn bắn lên vành nước chống kiến. Rải đá dăm hoặc lót ván ở những đoạn hay lầy là cách rẻ để trại đi lại an toàn qua mùa mưa, nhất là khi phải khiêng thùng vỡ đi chuyển đàn ngay sau giông.

Chuẩn bị khi có tin giông

Nhiều trận giông có dấu hiệu trước: trời oi, mây đen kéo tới, gió đổi chiều. Khi có thời gian, đi nhanh một vòng: cài lại đai buộc thùng còn mở, cất dụng cụ, hũ, khay đang để ngoài, đóng cửa kho. Không mở thùng nào khi giông sắp tới, và nếu đang mở dở thì đóng lại, trám tạm rồi rời trại.

Với trại có người chăm hộ hoặc người làm cùng, thống nhất trước ai phụ trách việc này khi có giông, và ai đi kiểm sau giông. Ghi những việc này vào sổ bàn giao, vì giông mùa mưa hay đến vào lúc người chính không có mặt.

Sau mỗi mùa mưa, đọc lại các ghi chép sự cố do giông: kệ nào đổ, mái nào tốc, cây nào gãy. Những chỗ hay hỏng được đưa vào danh sách sửa trước mùa mưa năm sau. Trại chịu được giông là trại đã đi qua vài mùa và học từ mỗi lần hỏng.

Đừng quên an toàn của chính người làm trại. Không chạy ra trại giữa lúc giông đang lớn để cứu thùng; cành gãy, tôn bay, sét đều nguy hiểm hơn nhiều so với việc mất một hai đàn. Việc chuẩn bị trước mùa chính là để không ai phải liều mình trong những phút gió giật. Chờ giông qua, rồi làm theo thứ tự kiểm đã nói ở trên.

Câu hỏi thường gặp

Có nên đặt bao cát hay vật nặng lên nắp thùng để chống gió không?

Có thể dùng vật nặng vừa phải để giữ nắp, nhưng không thay cho việc buộc thùng vào kệ. Vật nặng có thể trượt rơi khi gió mạnh, và làm khó mở thùng. Đai hoặc dây buộc vòng qua thân thùng và thanh kệ là cách chắc hơn.

Sau giông thấy thùng bị ướt bên trong thì làm gì?

Chờ một ngày khô ráo để mở kiểm. Lau bớt nước đọng ở đáy nếu có, giữ thùng thoáng, sửa ngay chỗ nước lọt vào ở mái hay khe nắp. Theo dõi kỹ trong những ngày sau vì thùng ẩm dễ mốc và dễ bị ruồi tìm tới.

Trại dưới tán cây có an toàn hơn trại ngoài trời khi có giông không?

Tán cây che gió một phần, nhưng thêm nguy cơ cành gãy đè lên mái và thùng. Trại dưới tán cây cần tỉa cây kỹ trước mùa mưa. Trại ngoài trời thì cần neo mái và kệ chắc hơn vì hứng gió trực tiếp.

Có cần mua bảo hiểm cho trại ong dú vì rủi ro giông bão không?

Bài này không tư vấn sản phẩm bảo hiểm cụ thể. Nếu quan tâm, hãy hỏi trực tiếp các đơn vị bảo hiểm nông nghiệp đang hoạt động về việc có nhận bảo hiểm cho đàn ong và điều kiện ra sao. Trong mọi trường hợp, phòng ngừa bằng neo kệ, buộc thùng và tỉa cây vẫn là lớp bảo vệ đầu tiên.

Thùng dự phòng có cần chuẩn bị riêng cho mùa giông không?

Nên giữ trong kho vài thùng chuẩn sạch, sẵn sàng trong suốt mùa mưa. Khi thùng vỡ sau giông, chuyển đàn ngay trong ngày quyết định nhiều tới việc đàn có sống được không. Số lượng tính theo kinh nghiệm thiệt hại các mùa trước trong sổ trại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68