OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Kinh tế một trại ong dú

Tính điểm hoà vốn trại ong dú theo số đàn: cách tính và ví dụ giả định

Điểm hoà vốn của trại ong dú là số đàn khoẻ mà phần thu mỗi năm đủ trả chi phí cố định cộng khấu hao. Bài chỉ cách tính từng bước, kèm ví dụ giả định bằng đơn vị.

Low angle view along a long double row of stingless bee hives under a shared green roof in a cashew orchard, the far end fading into soft morning haze

Điểm hoà vốn của một trại ong dú là số đàn khoẻ cần có để tổng phần thu mỗi năm vừa đủ trả chi phí cố định của trại cộng khấu hao vật tư. Cách tính: lấy chi phí cố định mỗi năm chia cho phần mỗi đàn đóng góp được, tức thu từ một đàn trừ đi chi phí riêng của chính đàn đó. Dưới con số đó, trại đang lỗ dù có bán được mật; trên con số đó, mỗi đàn thêm mới bắt đầu làm ra phần dư.

Phép tính này hữu ích nhất trước khi mở rộng: nó cho biết trại hiện tại đang ở dưới hay trên điểm hoà vốn, và nếu tăng thêm đàn thì cần tăng bao nhiêu để bù cho kệ, mái, công mới. Bài đi từng bước, có một ví dụ giả định tính bằng "đơn vị". Các số trong ví dụ không phải giá thật, chỉ để thấy cách các con số tác động lên nhau.

Chi phí cố định và chi phí theo đàn khác nhau thế nào

Muốn tính hoà vốn, việc đầu tiên là chia chi phí làm hai loại. Chi phí cố định là những khoản trại phải trả dù có mười đàn hay ba mươi đàn trong cùng một dãy kệ: khấu hao mái che, khấu hao kệ, tiền thuê đất nếu có, xăng xe đi lại tới trại, một phần công kiểm trại định kỳ vì đi một chuyến là kiểm cả dãy. Những khoản này không tăng khi thêm một đàn, cho tới lúc phải dựng thêm kệ mới.

Chi phí theo đàn là khoản tăng lên khi có thêm mỗi đàn: thùng của đàn đó, vật tư chống kiến cho chỗ đặt, hũ chai đựng mật đàn đó cho ra, công thu mật đàn đó, và phần hao hụt tính bình quân trên mỗi đàn. Đàn càng nhiều, tổng chi phí theo đàn càng lớn, nhưng chi phí cố định được chia cho nhiều đàn hơn.

Nhầm lẫn hay gặp là coi công chăm hoàn toàn là chi phí cố định, hoặc hoàn toàn là chi phí theo đàn. Thực tế nó lai: một chuyến đi kiểm trại tốn thời gian cố định để đến nơi, kiểm chân kệ, nhìn chung các dãy; sau đó mỗi đàn cần thêm vài phút nhìn cửa tổ, mở thùng nếu có dấu hiệu lạ. Nên tách công thành hai phần cho phép tính sát hơn.

Một cách tách thực tế là bấm giờ vài buổi kiểm trại. Ghi thời gian từ lúc rời nhà tới lúc bắt đầu nhìn thùng đầu tiên, thời gian đi một vòng chân kệ, rồi thời gian trung bình cho mỗi thùng. Phần đầu là công cố định của mỗi chuyến, phần sau là công theo đàn. Làm như vậy vài lần là có con số đủ dùng, tốt hơn nhiều so với ước chừng cả buổi.

Phần đóng góp của mỗi đàn

Thu từ một đàn. Gồm phần mật bán được của đàn đó trong năm, cộng phần giá trị đàn con tách ra nếu có. Với đàn mới về trại năm đầu, phần này thường thấp, nên dùng số của đàn đã ổn định để tính.

Chi riêng của một đàn. Gồm khấu hao thùng, vật tư thay thế ở chỗ đặt, hũ chai, công thu mật, và phần hao hụt bình quân. Phần hao hụt quan trọng: nếu mỗi năm mất một số đàn, phần vốn mất đó cần được chia lên mọi đàn còn sống.

Phần đóng góp. Lấy thu trừ chi riêng. Đây là phần mỗi đàn "góp" vào để trả chi phí cố định. Nếu phần này âm hoặc gần bằng không, thêm đàn không giúp trại hoà vốn, mà chỉ làm việc nhiều hơn.

Đàn tốt và đàn kém. Trong một trại, phần đóng góp mỗi đàn chênh nhau rất xa. Tính bình quân cho cả trại là bước đầu; về sau nên tính riêng nhóm đàn tốt và nhóm đàn kém để thấy nhóm nào kéo trại xuống.

Ví dụ giả định: trại có chi phí cố định 60 đơn vị mỗi năm

Giả định trại đã có hai dãy kệ, mái che, đặt trong vườn thuê. Tổng chi phí cố định mỗi năm (khấu hao kệ, mái, tiền thuê, xăng xe, phần công cố định) là 60 đơn vị. Bảng dưới thử ba mức phần đóng góp mỗi đàn. Tất cả là số giả định.

Phần đóng góp mỗi đàn (giả định)Số đàn hoà vốnNhận xét
1 đơn vị60 đànVượt sức chứa hai dãy kệ, phải dựng thêm kệ, chi phí cố định tăng theo
2 đơn vị30 đànVừa đủ trong hai dãy nếu vườn còn nguồn hoa
3 đơn vị20 đànTrại hoà vốn sớm, phần dư tăng nhanh khi thêm đàn
4 đơn vị15 đànThường chỉ đạt khi trại có thêm thu từ đàn giống hoặc dịch vụ

Bảng cho thấy một điều quan trọng: tăng phần đóng góp mỗi đàn, bằng cách giữ đàn khoẻ, thu mật đúng cách, giảm hao hụt, làm giảm số đàn hoà vốn mạnh hơn nhiều so với cố mua thêm đàn.

Tính điểm hoà vốn cho trại của mình

Các bước dưới dùng số của chính trại anh chị. Nếu chưa có số thật, dùng ước lượng rồi thay dần sau mỗi mùa.

  1. Liệt kê chi phí cố định mỗi năm: khấu hao kệ, mái, dụng cụ dùng chung, tiền thuê đất, xăng xe đi lại, phần công cố định cho mỗi lần kiểm trại.
  2. Liệt kê chi phí riêng mỗi đàn mỗi năm: khấu hao thùng, vật tư chỗ đặt, hũ chai, công thu mật, hao hụt bình quân.
  3. Ước thu mỗi đàn mỗi năm từ mật và đàn con, dùng số của đàn đã ổn định.
  4. Tính phần đóng góp mỗi đàn bằng thu trừ chi riêng.
  5. Chia tổng chi phí cố định cho phần đóng góp để ra số đàn hoà vốn.
  6. So số đàn hoà vốn với sức chứa của kệ hiện có và sức chứa nguồn hoa của vườn.
  7. Nếu số đàn hoà vốn vượt sức chứa, quay lại bước một: tìm cách giảm chi phí cố định hoặc tăng phần đóng góp, thay vì chỉ thêm đàn.

Kết quả không phải con số cứng; nó là một vùng. Nên tính thêm một kịch bản năm xấu với phần đóng góp thấp hơn để biết trại có chịu nổi không.

Khi thêm đàn lại làm điểm hoà vốn xa hơn

Chi phí cố định chỉ cố định trong một khoảng. Khi hai dãy kệ đã kín, thêm đàn nghĩa là dựng dãy mới, thêm mái, thêm chân chống kiến. Lúc đó chi phí cố định nhảy bậc, và số đàn hoà vốn mới có thể cao hơn số đàn vừa thêm. Đây là lý do nhiều trại thấy mở rộng xong lại lỗ hơn trước, dù có nhiều mật hơn.

Một bậc nhảy khác là công. Một người chăm đều được một số đàn nhất định mỗi tuần; vượt quá mức đó phải thuê thêm người hoặc giảm chất lượng kiểm trại. Thuê thêm người là một khoản cố định mới lớn. Giảm chất lượng kiểm trại thì hao hụt tăng, phần đóng góp mỗi đàn giảm. Cả hai đều đẩy điểm hoà vốn ra xa.

Bậc thứ ba là nguồn hoa. Khi số đàn vượt sức chứa của vườn, mật trên mỗi đàn giảm, đàn đói dễ cướp mật nhau, hao hụt tăng. Lúc này thêm đàn thực sự làm phần đóng góp mỗi đàn giảm xuống. Không có bán kính bay hay mật độ "chuẩn" áp được cho mọi vườn; dấu hiệu quá tải phải đọc từ chính trại: đàn đói, cướp mật, mật ít dần qua các mùa.

Hoà vốn theo năm và hoà vốn trên số vốn đã bỏ

Điểm hoà vốn nói ở trên là hoà vốn hằng năm: trại tự nuôi được mình, đủ trả khấu hao. Nhưng người mở trại còn quan tâm câu khác: bao lâu thì lấy lại được số vốn đã bỏ ra ban đầu. Hai câu này khác nhau. Một trại có thể hoà vốn hằng năm từ năm thứ hai nhưng phải nhiều năm mới lấy lại hết vốn đàn giống và vật tư.

Không nên tin những lời hứa "thu hồi vốn sau vài tháng" khi mua đàn hay mua gói setup. Thời gian lấy lại vốn phụ thuộc vào nguồn hoa, tay nghề, giá bán và hao hụt của từng trại; không ai biết trước được cho trại của anh chị. Cách thận trọng là tính phần dư mỗi năm theo số thật sau năm đầu, rồi mới ước số năm cần để bù vốn, và luôn đi kèm một kịch bản năm xấu.

Ngoài ra, đàn giống là tài sản sống. Nếu cuối mỗi năm trại có nhiều đàn khoẻ hơn lúc đầu, phần vốn đó không mất mà đã lớn lên, kể cả khi tiền mặt chưa về đủ. Ngược lại, nếu số đàn khoẻ giảm, trại đang ăn vào vốn dù sổ tiền có vẻ dương. Khi tính hoà vốn trên số vốn đã bỏ, nên đếm cả giá trị đàn còn lại.

Cách đếm đơn giản là nhân số đàn khoẻ cuối năm với giá trị một đàn giống giả định đã dùng khi lập bảng chi, rồi cộng với tiền mặt trại đã thu ròng. So tổng này với tổng vốn đã bỏ từ đầu sẽ thấy trại đã lấy lại được bao nhiêu phần, kể cả phần đang nằm trong thùng. Đàn yếu chỉ nên tính một phần giá trị, vì chưa chắc qua được mùa khó.

Đọc kết quả để quyết định

Nếu trại hiện tại đã trên điểm hoà vốn, câu hỏi tiếp theo là có nên thêm đàn không. Thêm trong sức chứa kệ và nguồn hoa thường làm phần dư tăng; thêm vượt sức chứa thì cần tính lại với chi phí cố định mới. Nếu trại đang dưới điểm hoà vốn, đừng vội mua thêm đàn để "kéo lên". Hãy xem lại phần đóng góp mỗi đàn: hao hụt có cao không, mật có bị hỏng nhiều không, giá bán có quá thấp không, công đi lại có quá lớn không.

Nhiều trại nhỏ hoà vốn nhờ nguồn thu từ đàn giống và dịch vụ, không phải từ mật. Khi đưa các nguồn này vào phép tính, nên ghi riêng để biết trại đang dựa vào đâu. Nếu nguồn đàn giống yếu đi vì thị trường chậm lại, điểm hoà vốn sẽ dịch chuyển, và chủ trại cần biết trước điều đó.

Cuối cùng, điểm hoà vốn chỉ đúng khi số liệu đúng. Một cuốn sổ thu chi ghi đều, có cột cho từng nguồn và từng loại chi phí, là nền của mọi phép tính trong bài này. Bài về sổ thu chi trại ong dú trong cùng mục có mẫu sổ đơn giản.

Nếu chưa có sổ, có thể bắt đầu tính hoà vốn bằng ước lượng thô ngay hôm nay, rồi đánh dấu những ô nào là đoán. Sau mỗi mùa thu mật, thay một ô đoán bằng một ô số thật. Sau một hai năm, bảng hoà vốn của trại sẽ gần như toàn số thật, và các quyết định mở rộng, thu hẹp hay giữ nguyên sẽ dựa trên chính trại của mình.

Câu hỏi thường gặp

Có con số hoà vốn chung cho mọi trại ong dú không?

Không có. Chi phí cố định, giá bán, lượng mật và hao hụt khác nhau giữa các trại, các vùng và các năm. Cùng một số đàn, trại đặt trong vườn nhà có thể đã hoà vốn trong khi trại thuê đất xa thì chưa. Mỗi trại cần tính bằng số của chính mình.

Năm đầu có nên tính hoà vốn không?

Nên tính, nhưng hiểu rằng năm đầu đàn mới đang làm quen chỗ, lượng mật thấp, hao hụt có thể cao. Dùng năm đầu để thu số liệu, còn quyết định mở rộng thì dựa trên số của năm thứ hai trở đi khi đàn đã ổn định.

Tiền bán đàn giống có nên đưa vào phần đóng góp không?

Có, nếu trại thật sự bán đàn đều đặn. Nhưng nên tách riêng để thấy trại hoà vốn nhờ mật hay nhờ đàn giống. Nguồn đàn giống phụ thuộc vào nhu cầu người mua và sức khoẻ đàn mẹ, có thể thay đổi nhanh hơn nguồn mật.

Công của chính chủ trại có tính vào chi phí cố định không?

Nên tính, ít nhất trong một kịch bản. Nếu trại chỉ hoà vốn khi công chủ trại bằng không, điều đó có nghĩa là trại đang được nuôi bằng thời gian của chủ. Biết rõ điều này giúp chủ trại quyết định có tiếp tục làm như thú vui hay tìm cách tăng hiệu quả.

Làm sao giảm số đàn hoà vốn mà không mua thêm đàn?

Có hai đường: giảm chi phí cố định, chẳng hạn đặt trại gần nhà để bớt đi lại, dùng mái bền để bớt sửa; hoặc tăng phần đóng góp mỗi đàn bằng cách giảm hao hụt, thu mật đúng kỳ để không hỏng, bán mật có câu chuyện rõ ràng, tách đàn bán khi đàn mẹ đủ sức.

Có nên tin lời hứa thu hồi vốn nhanh khi mua gói setup không?

Nên thận trọng. Không ai biết trước nguồn hoa, tay nghề và hao hụt của trại anh chị. Hãy hỏi người bán dựa vào đâu để đưa ra con số đó, xin số liệu thật của các trại đã làm, và tự tính thêm một kịch bản năm xấu trước khi quyết định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68