OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Kinh tế một trại ong dú

Nuôi ong dú làm thú vui hay làm nghề: câu hỏi nên trả lời trước khi mở rộng trại

Nuôi ong dú làm thú vui và làm nghề khác nhau ở thước đo, nhịp việc và rủi ro chấp nhận. Những câu nên tự hỏi trước khi mở rộng trại, để không mất cả niềm vui lẫn tiền.

Quiet late afternoon scene of an older man seen from behind sitting on a low stool watching tiny bees at the resin entrance of a single hive under a jackfruit tree

Nuôi ong dú làm thú vui và làm nghề khác nhau không phải ở số đàn, mà ở thước đo: thú vui đo bằng niềm vui và thời gian mình muốn bỏ ra; nghề đo bằng tiền, công và rủi ro mình chịu được. Trước khi mở rộng trại, nên trả lời rõ mình đang ở bên nào, vì mỗi bên cần cách làm, cách tính và cách chấp nhận rủi ro khác nhau.

Nhiều người bắt đầu với vài tổ trong vườn, thấy vui, rồi tăng dần lên vài chục đàn mà không lúc nào dừng lại hỏi câu này. Đến một lúc, trại đủ lớn để thành gánh nặng mà chưa đủ lớn để thành nghề. Bài này đưa ra những câu hỏi giúp chọn hướng, và cách đi tiếp ở mỗi hướng mà không đánh mất thứ đã làm mình bắt đầu.

Hai thước đo, hai cách nhìn cùng một trại

Hãy nhìn một trại ba mươi đàn dưới hai thước đo. Với người làm thú vui, trại này thành công nếu mỗi sáng chủ nhà thích ra vườn ngồi xem ong, có mật cho nhà dùng và biếu, có khách đến chơi là có chuyện để kể, và chi phí nằm trong mức gia đình sẵn sàng tiêu cho sở thích. Trại có lỗ về tiền cũng không sao, như người chơi cây cảnh không đòi chậu cây phải sinh lời.

Với người làm nghề, cùng trại đó thành công khi thu trừ chi, kể cả công của chủ, còn dư đủ để coi là thu nhập. Mỗi đàn yếu là một khoản lỗ cần xử lý, mỗi giờ ngồi xem ong là một giờ cần đổi thành việc có ích cho trại. Niềm vui vẫn có, nhưng không thể là thước đo chính.

Rắc rối xảy ra khi chủ trại dùng lẫn hai thước đo. Lúc bỏ tiền mua thêm đàn thì nghĩ như người làm nghề, mong sẽ có lời; lúc tính lời lỗ thì nghĩ như người chơi, coi công mình bằng không, coi mật biếu là không tính. Kết quả là không bao giờ biết trại đang thật sự ở đâu.

Những câu nên tự hỏi

Không có câu trả lời đúng hay sai; mục tiêu là trả lời thật với chính mình. Ghi ra giấy giúp rõ hơn là nghĩ trong đầu.

  • Nếu trại không bao giờ có lời về tiền, mình có còn muốn giữ nó không?
  • Mỗi tuần mình muốn dành bao nhiêu giờ cho trại, và bao nhiêu giờ thì bắt đầu thấy mệt?
  • Phần nào của nghề mình thích nhất: ngồi xem đàn, tách đàn, thu mật, bán hàng, tiếp khách?
  • Phần nào mình ghét hoặc né tránh: ghi sổ, nói chuyện giá cả, xử lý đàn chết, đi giao hàng?
  • Gia đình nhìn trại thế nào: ủng hộ, chịu đựng hay đang khó chịu?
  • Nếu năm sau mất một nửa số đàn, mình sẽ buồn vì mất đàn hay lo vì mất tiền?
  • Mình có sẵn sàng thuê người, mở thêm dịch vụ, học thêm về bán hàng nếu làm nghề không?

Người trả lời "có" ở câu đầu và thích chủ yếu phần ngồi xem đàn, tách đàn, thường hợp với hướng thú vui có kiểm soát chi phí. Người sẵn sàng làm cả những phần mình không thích và lo nhiều về tiền khi mất đàn, đang nghiêng về hướng nghề, và cần làm như một nghề.

Thú vui và nghề khác nhau ở đâu

Bảng đặt cạnh nhau những điểm thực tế mà hai hướng làm khác nhau. Không hướng nào cao hơn hướng nào.

Khía cạnhLàm thú vuiLàm nghề
Quy môVừa với thời gian và niềm vuiTheo điểm hoà vốn và sức chứa vườn
Ghi sổSổ trại để theo dõi đàn là đủSổ trại và sổ thu chi, đọc đều mỗi tháng
Đàn kémCó thể giữ vì quýNhập đàn, thay đàn hoặc loại
Thu mậtLấy vừa đủ dùng và biếu, ưu tiên đàn khoẻTheo lịch, theo lô, gắn với kênh bán
Bán hàngKhông bắt buộc, bán cho người quenCần kênh bán đều, nhãn hàng, mô tả rõ
Thủ tụcÍt, vì không kinh doanh thường xuyênCần tìm hiểu đăng ký, nhãn, an toàn thực phẩm
Rủi ro chấp nhậnMất tiền trong mức chi cho sở thíchCó dự phòng, có kịch bản năm xấu

Nhiều trại nằm giữa hai cột: chủ yếu là thú vui nhưng có bán chút mật, chút đàn để bù chi phí. Đó là vị trí hợp lý, miễn là chủ trại biết mình đang ở giữa và không kỳ vọng trại thành nghề tự nhiên.

Nếu chọn giữ làm thú vui

Giữ trại làm thú vui không có nghĩa là làm tuỳ tiện. Đàn vẫn cần chống kiến, che nắng mưa, kiểm định kỳ; nếu không, đàn chết và niềm vui cũng mất. Điểm khác là không cần ép trại phải lớn, không cần tách đàn liên tục để bán, không cần thu mật cạn để đủ hàng.

Một cách giữ thú vui bền là đặt trần số đàn theo thời gian mình muốn bỏ ra. Ví dụ, nếu chỉ muốn ra vườn vài buổi mỗi tuần, mỗi buổi một hai giờ, thì số đàn nên vừa đủ để kiểm hết trong khoảng đó. Đàn tách ra vượt trần thì bán hoặc tặng người quen, coi đó là cách chia sẻ thú vui, không phải nguồn thu phải tối đa hoá.

Nên đặt cả trần chi phí mỗi năm, như người chơi cây cảnh đặt mức chi cho cây. Bán mật, bán đàn có thể bù một phần, nhưng không cần bù hết. Khi chi vượt trần, đó là tín hiệu nên dừng tăng đàn, không phải tín hiệu nên chuyển sang làm nghề cho "đáng".

Nếu chọn chuyển sang làm nghề

Chuyển sang làm nghề cần thay đổi cách làm, không chỉ tăng số đàn. Việc đầu tiên là ghi sổ thu chi đều, tách tiền trại khỏi tiền nhà, tính công của chính mình. Việc thứ hai là tính điểm hoà vốn và sức chứa vườn, để biết cần bao nhiêu đàn và vườn có nuôi nổi không. Việc thứ ba là xây kênh bán trước khi có hàng, vì mật ong dú không tự bán được.

Làm nghề cũng đòi chấp nhận những việc không vui: xếp loại đàn và loại đàn kém, nói chuyện giá với khách, xử lý khi đàn bán ra bị chết, làm nhãn hàng hoá, tìm hiểu thủ tục. Người chỉ thích phần ngồi xem ong sẽ thấy nghề nuôi ong khác với thú vui nuôi ong nhiều hơn tưởng tượng.

Nên chuyển dần thay vì nhảy một bước. Một năm chuyển tiếp: giữ quy mô, nhưng làm mọi thứ như nghề, ghi sổ, bán theo kênh, tính công. Sau năm đó, số liệu sẽ cho biết trại có tiềm năng thành nghề không, và chủ trại có thích làm nghề không. Nhiều người sau năm chuyển tiếp quay về thú vui với cảm giác nhẹ nhõm, và đó cũng là một kết quả tốt.

Trong năm chuyển tiếp, nên đặt trước vài mốc để đánh giá: cuối năm trại có tự trả được chi phí vật tư không, có trả được một phần công không, kênh bán có khách quay lại không, số đàn khoẻ có giữ được không. Không đạt mốc nào thì chưa nên mở rộng; đạt hết thì có căn cứ để bước tiếp.

Khi trại đã lớn mà vẫn chưa chọn

Trường hợp khó nhất là trại đã vài chục đàn, chủ trại thấy mệt, chi phí tăng, nhưng chưa bao giờ quyết định đây là thú vui hay nghề. Những trại như vậy thường lớn lên vì mỗi lần đàn tách ra, chủ không nỡ bán, cũng không nỡ cho, cứ thêm thùng thêm kệ. Thường gặp là chủ trại không dám giảm đàn vì tiếc, cũng không dám đầu tư làm nghề vì sợ. Trại nằm giữa, mỗi năm một nặng hơn.

Cách gỡ là làm một cuộc kiểm kê thật: đếm đàn, xếp loại, tính chi phí năm qua, tính số giờ đã bỏ ra. Rồi chọn một trong ba: thu nhỏ về mức thú vui bằng cách bán bớt đàn khoẻ, nhập đàn yếu; giữ nguyên nhưng tìm thêm người cùng làm, chia việc chia lợi; hoặc làm kế hoạch chuyển sang nghề với các bước rõ. Bán bớt đàn khoẻ cho người mới bắt đầu là cách giảm quy mô mà đàn vẫn sống, lại giúp người khác vào nghề.

Quyết định nào cũng nên viết ra, kèm lý do và thời điểm xem lại. Một năm sau đọc lại, chủ trại sẽ biết mình chọn đúng hay cần chỉnh.

Thời gian là thứ quyết định nhiều hơn tiền

Khi nói thú vui hay nghề, người ta hay nghĩ về tiền. Nhưng với trại ong dú, thứ thường quyết định là thời gian. Một trại vài chục đàn cần kiểm đều mỗi tuần, cần người có mặt khi mưa bão, khi kiến tràn, khi đến mùa thu mật. Người đi làm xa, người hay đi công tác, người đang chăm con nhỏ hay chăm cha mẹ già, dù có tiền đầu tư cũng khó giữ trại lớn tốt.

Vì vậy, trước khi mở rộng, nên ngồi viết lịch một tuần điển hình của mình và xem trại chen vào chỗ nào. Nếu chỉ chen được vào sáng chủ nhật, trại nên ở cỡ kiểm xong trong một buổi sáng. Nếu có người trong nhà ở vườn cả ngày và thích ong, trại có thể lớn hơn, nhưng khi đó người ấy cần được coi là người làm trại, có tiếng nói và có phần.

Thời gian cũng thay đổi theo đời người. Người về hưu có nhiều thời gian hơn, người trẻ mới lập nghiệp có ít hơn. Trại hợp lý ở giai đoạn này có thể quá sức ở giai đoạn khác. Thu nhỏ trại khi đời sống bận lên không phải là thất bại, mà là giữ cho đàn được chăm đúng.

Điều không đổi ở cả hai hướng

Dù là thú vui hay nghề, một số điều không đổi. Đàn ong là sinh vật sống, cần được chăm đúng, không bị thu cạn, không bị tách quá tay. Vườn và hàng xóm xung quanh là một phần của trại; giữ quan hệ tốt, giữ vùng đệm với ruộng phun thuốc là giữ đàn. Mô tả trung thực khi bán mật hay bán đàn là giữ uy tín, dù bán cho người quen hay khách lạ.

Và cả hai hướng đều đáng trọng. Người giữ vài chục đàn làm thú vui, chăm kỹ, chia đàn cho người mới, góp phần giữ ong dú trong vườn nhà, không kém gì người làm trại lớn. Người làm nghề nghiêm túc, có sổ, có nhãn, có kênh bán rõ, giúp mật ong dú được người mua tin hơn. Câu hỏi không phải hướng nào tốt hơn, mà hướng nào hợp với mình lúc này. Trả lời thật lòng, rồi làm cho đúng với câu trả lời đó.

Câu hỏi thường gặp

Bao nhiêu đàn thì nên coi là làm nghề?

Không có con số ranh giới. Làm nghề được xác định bằng thước đo: trại phải tự nuôi được mình và trả được công. Một trại nhỏ có kênh bán tốt có thể là nghề; một trại lớn không ghi sổ, không có kênh bán vẫn chỉ là thú vui tốn kém.

Làm thú vui có nên bán mật không?

Có thể bán cho người quen để bù chi phí, miễn là mô tả trung thực và giữ đủ mật cho đàn. Khi bán đều đặn, số lượng lớn, nên tìm hiểu về nhãn hàng hoá và an toàn thực phẩm vì lúc đó đã gần với kinh doanh.

Chuyển từ thú vui sang nghề cần học thêm những gì?

Ngoài kỹ thuật chăm đàn, cần học ghi sổ thu chi, tính chi phí và hoà vốn, bán hàng và chăm khách, làm nhãn, tìm hiểu thủ tục. Nhiều người thấy phần khó nhất không phải chăm ong mà là bán mật đều và giữ khách.

Giảm quy mô trại thì nên bán đàn nào?

Nên giữ những đàn khoẻ, ổn định mà mình quý nhất để tiếp tục làm thú vui, bán những đàn khoẻ còn lại cho người cần, và nhập hoặc xử lý đàn yếu. Không nên bán đàn yếu cho người mới, vì họ dễ mất đàn và mất hứng.

Có thể vừa làm thú vui vừa làm nghề không?

Có, nhiều người tách trại thành hai phần: một nhóm đàn quý để chơi, không ép thu; một nhóm đàn sản xuất, ghi sổ và tính như nghề. Cách này cần sổ ghi rõ đàn nào thuộc nhóm nào, để khi tính lời lỗ không bị lẫn.

Gia đình không ủng hộ mở rộng trại thì sao?

Nên dừng lại nói chuyện rõ: trại tốn bao nhiêu, mang lại gì, cần thời gian của ai. Sổ thu chi và giới hạn quy mô cụ thể giúp cuộc nói chuyện dựa trên số liệu. Một trại thiếu sự ủng hộ của gia đình khó bền, dù là thú vui hay nghề.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68