OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Setup trại ong dú

Trại ong dú dưới tán vườn cây ăn trái: đặt dãy thùng sao cho không vướng việc vườn

Trại ong dú dưới tán vườn cây ăn trái cần đặt dãy song song hàng cây, chừa lối cho xe phun và người hái, tránh mùa phun thuốc, tỉa cành sà và hẹn lịch với chủ vườn.

Rows of stingless bee boxes on low stands set parallel to mango tree rows in a shaded orchard, a wide grassy aisle left open between rows for harvest work

Đặt trại ong dú dưới tán vườn cây ăn trái thuận nhất khi dãy thùng chạy song song và nằm sát một bên hàng cây, chừa nguyên lối giữa các hàng cho người hái, xe chở trái và máy phun; thùng đặt ngoài vùng rơi của trái lớn và cành mục; và chủ trại có lịch rõ với chủ vườn về các đợt phun thuốc, tỉa cành, thu hoạch. Khi hai việc nhường nhau đúng chỗ, vườn có thêm ong thụ phấn còn trại có bóng mát, có hoa mà không phải dựng nhiều mái.

Nhiều trại ong dú ở Đông Nam Bộ nằm trong vườn xoài, mít, sầu riêng, chôm chôm, bưởi hoặc vườn tạp nhiều loại cây. Bài này nói cách bố trí cho hai việc cùng sống trên một mảnh đất: những gì vườn cần, những gì trại cần, những chỗ hay va nhau và cách tránh. Chuyện ong thụ phấn cho vườn chuyên canh và thoả thuận đặt trại nhờ vườn người khác có bài riêng ở danh mục nguồn hoa.

Vì sao vườn cây ăn trái là chỗ tốt cho trại

Tán cây ăn trái cho bóng mát tự nhiên, nhất là vào buổi trưa và buổi chiều, đỡ phải dựng mái che lớn. Gió trong vườn được tán cây làm dịu bớt. Nhiều loại cây ăn trái ra hoa có mật và phấn mà ong dú dùng được, và cây trong vườn còn cho nhựa để ong làm keo. Một vườn tạp nhiều loại cây nở nối tiếp nhau trong năm thường nuôi được đàn tốt hơn bãi đất trống.

Một điểm cộng nữa là vườn thường đã có sẵn người qua lại hằng ngày, có lối đi, có nguồn nước, có khi có cả điện. Trại đặt trong vườn tận dụng được hạ tầng sẵn có, giảm đáng kể phần việc và chi phí setup so với dựng trại trên đất trống.

Phía vườn cũng được lợi: ong dú bay ngắn, làm việc quanh tổ, nên những cây gần trại được ghé thăm thường xuyên trong mùa hoa. Nhiều chủ vườn ghi nhận vườn có ong ra trái đều hơn, dù mức độ thì tuỳ loại cây và rất khó đo chính xác.

Nhưng vườn cây ăn trái cũng là nơi có những việc va chạm với ong: phun thuốc trừ sâu, thuốc kích ra hoa, tỉa cành, thu hoạch bằng xe và thang, bón phân, làm cỏ. Nếu bố trí trại mà không tính đến những việc này, hoặc là vườn bị vướng, hoặc là ong bị hại.

Đặt dãy song song hàng cây, chừa lối giữa

Vườn cây ăn trái thường trồng theo hàng thẳng, giữa hai hàng là lối đi cho người, xe chở trái, máy phun. Lối này phải được giữ thông suốt quanh năm. Dãy thùng ong nên chạy song song hàng cây, đặt sát một bên hàng, trong phần đất gần gốc mà người làm vườn ít đi qua, thay vì chắn ngang hay chiếm giữa lối.

Nếu vườn đủ rộng, không cần đặt dãy thùng ở mọi lối. Chọn một vài hàng cho trại, các hàng khác để vườn làm việc tự do. Như vậy khi cần thu hoạch hay phun ở khu khác, việc vườn không phải đi qua trại, và ngược lại người chăm ong có một khu riêng để làm việc.

Cửa tổ nên quay về phía không phải lối đi chính, để người làm vườn đi qua không cắt đường bay. Nếu buộc phải quay ra lối đi, đặt thùng cách mép lối một khoảng để ong có không gian bay lên trước khi gặp người.

Chiều cao kệ trong vườn cũng cần tính theo việc vườn: kệ quá cao dưới tán thấp thì thùng chạm cành, kệ quá thấp thì cỏ, nước tưới, trái rụng dễ chạm thùng.

Tránh những gì rơi xuống từ tán cây

Trái lớn. Mít, sầu riêng, dừa, bưởi rơi từ trên cao có thể làm vỡ thùng, gãy kệ, nguy hiểm cho cả người chăm. Không đặt thùng ngay dưới cành mang trái lớn. Nếu vườn có loại cây này, đặt dãy thùng ở vùng ngoài tán hoặc dưới những cây trái nhỏ.

Cành mục, cành gãy. Cây già có cành khô, cành mục dễ gãy khi mưa gió. Trước khi đặt dãy, nhìn lên tán và tỉa những cành có vẻ yếu. Kiểm lại sau mỗi trận dông.

Lá rụng, trái thối. Lá rụng dày trên mái hay quanh thùng giữ ẩm, trái thối rụng quanh kệ hút ruồi, kiến. Mái che cần dốc đủ để lá trôi, và quanh dãy cần quét dọn trái rụng thường xuyên, nhất là mùa trái chín.

Nhựa và nước nhỏ giọt. Một số cây chảy nhựa, nước nhỏ giọt từ lá sau mưa kéo dài. Thùng đặt ngay dưới chỗ nhỏ giọt sẽ ẩm hoặc dính nhựa ở nắp. Mái che nhẹ phía trên thùng giải quyết được phần lớn.

Phun thuốc trong vườn: phần quan trọng nhất

Thuốc trừ sâu là mối nguy lớn nhất với trại trong vườn cây ăn trái. Nhiều loại thuốc gây hại cho ong khi ong bay qua vùng phun, đậu vào hoa vừa phun hoặc mang phấn nhiễm thuốc về tổ. Một đợt phun không báo trước có thể làm cả dãy đàn suy hoặc chết. Vì vậy trước khi đặt trại, phải nói chuyện với người làm vườn về lịch và cách phun.

Những điều nên thống nhất: báo trước mỗi đợt phun để người chăm ong biết; ưu tiên phun vào lúc ong ít hoạt động như chiều muộn; tránh phun thẳng vào khu trại và vào hoa đang nở nếu có thể; ưu tiên những loại thuốc ít hại cho ong khi có lựa chọn, theo hướng dẫn trên nhãn và tư vấn của cán bộ khuyến nông. Không nên tự khuyên chủ vườn dùng hay không dùng loại thuốc nào cụ thể khi không chắc.

Khi biết trước đợt phun, có thể giảm thiệt hại bằng cách đóng cửa tổ hoặc che chắn dãy thùng gần khu phun trong thời gian phun và một khoảng sau đó, theo kinh nghiệm của người nuôi lâu trong vùng. Với những vườn phun dày quanh năm, nên cân nhắc đặt trại ở khu vườn khác hoặc giữ vùng đệm rộng.

Phối hợp lịch vườn với lịch trại

Ghi ra một lịch năm có cả việc vườn và việc trại. Phía vườn: các đợt xử lý ra hoa, các đợt phun, các đợt tỉa cành sau thu hoạch, mùa trái chín và thu hoạch, các đợt bón phân, làm cỏ. Phía trại: mùa tách đàn, mùa thu mật, các đợt nhận đàn mới. Đặt hai lịch cạnh nhau sẽ thấy ngay những chỗ chồng nhau.

Ví dụ, tách đàn hay nhận đàn mới không nên rơi đúng tuần vườn phun thuốc. Thu mật không nên làm đúng lúc vườn tỉa cành rầm rộ, xe máy chạy liên tục. Tỉa cành sau thu hoạch là lúc tốt để tỉa luôn những cành sà xuống trại, nhưng phải báo người chăm ong để che chắn thùng khi cành rơi.

Nếu chủ vườn và chủ trại là hai người khác nhau, lịch này là căn cứ để thoả thuận. Nếu là cùng một người, lịch giúp không quên khi bận. Lịch nên được xem lại mỗi đầu mùa vì thời tiết mỗi năm khác nhau.

Một chi tiết nhỏ: các đợt xử lý ra hoa bằng hoá chất ở một số loại cây có thể kèm phun thuốc phòng sâu ngay lúc bông nở, đúng lúc ong ghé hoa nhiều nhất. Hỏi kỹ người làm vườn về những đợt này, vì chúng thường là đợt rủi ro cao nhất trong năm với trại nằm trong vườn.

Làm cỏ, bón phân và tưới quanh trại

Làm cỏ bằng máy cắt quanh dãy thùng gây rung và ồn, ong có thể bay ra phản ứng. Không cắt sát chân kệ trong giờ ong hoạt động mạnh, và cẩn thận để máy không va vào chân kệ hay làm văng đá vào thùng. Tốt nhất là giữ quanh chân kệ một vùng sỏi không có cỏ, chỉ cần cắt cỏ ở lối đi.

Thuốc diệt cỏ phun quanh trại cũng nên tránh hoặc ít nhất không phun sát dãy thùng. Bón phân có mùi nồng như phân chuồng tươi gần trại có thể hút ruồi. Bón xa trại hoặc dùng phân đã ủ hoai.

Tưới nước cho vườn bằng béc phun hay vòi tưới cần chỉnh hướng để không tưới thẳng vào thùng, vào cửa tổ hay vào chân kệ. Hệ tưới nhỏ giọt gốc thường không gây vấn đề cho trại. Nếu vườn tưới phun mưa, đặt dãy thùng ngoài vùng phủ của béc, hoặc che phía trên thùng.

Những việc này nghe nhỏ nhưng lặp lại quanh năm. Một lần dặn kỹ người làm vườn, kèm một tấm sơ đồ chỉ khu trại, giúp tránh được nhiều lần va chạm nhỏ cộng dồn thành hao đàn.

Khi cây lớn lên: trại phải thay đổi theo vườn

Vườn cây ăn trái không đứng yên. Cây non vài năm sau thành cây lớn, tán khép lại, bóng mát dày hơn, lối đi hẹp đi vì cành vươn ra. Một vị trí trại tốt khi vườn còn non có thể trở nên quá rậm, quá ẩm, thiếu nắng sáng sau vài năm. Ngược lại, vườn già phải trồng lại hay chặt bớt cây thì trại đang có bóng mát bỗng phơi nắng.

Khi setup trại trong vườn, hỏi chủ vườn kế hoạch của vườn trong vài năm tới: có định trồng xen, chặt cây già, đổi giống, mở rộng hay thu hẹp không. Nếu biết trước một khu sắp được trồng lại, đừng đặt dãy chính ở đó.

Với vườn đang lớn, chuẩn bị sẵn cách điều chỉnh: tỉa tán phía đông để giữ nắng sáng cho khu cửa tổ, nâng mái che hoặc bỏ bớt mái khi bóng cây đã đủ, dời dần một số dãy sang khu thoáng hơn khi tách đàn. Ghi những thay đổi của tán cây vào hồ sơ trại mỗi năm để thấy xu hướng.

Kiểm nhanh trước khi đặt dãy dưới tán

Trước khi chốt vị trí dãy thùng trong vườn, đi một vòng và trả lời các câu dưới đây. Câu nào trả lời là "không" thì cần xử lý hoặc chọn chỗ khác.

  • Lối giữa các hàng cây có còn đủ rộng cho người hái, xe chở trái và máy phun sau khi đặt dãy không?
  • Dãy có nằm ngoài vùng rơi của trái lớn và cành yếu không?
  • Cửa tổ có quay tránh lối đi chính của người làm vườn không?
  • Đã có lịch phun thuốc của vườn và thoả thuận báo trước chưa?
  • Dãy có nằm ngoài vùng phủ của béc tưới không?
  • Tán cây có quá rậm làm khu cửa tổ thiếu nắng sáng không?
  • Quanh dãy có ổ kiến lớn, tổ mối ở gốc cây không?
  • Chủ vườn và người làm vườn đã biết vị trí trại và cách đi lại an toàn chưa?

Câu cuối hay bị quên nhất. Người làm thuê theo mùa hái trái thường không biết có trại ong, dễ dựng thang dựa vào kệ hoặc để giỏ trái trên mái. Một buổi dặn trước mỗi mùa thu hoạch đỡ được nhiều chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Đặt trại ong dú trong vườn xoài có tốt không?

Vườn xoài cho bóng mát và có mùa hoa ong dùng được, nên là chỗ đặt trại khá thuận. Điều cần chú ý là lịch phun thuốc, nhất là các đợt xử lý ra hoa và phòng sâu bệnh khi bông nở. Cần thoả thuận báo trước với người làm vườn.

Có nên đặt thùng ong dú ngay dưới gốc mít, sầu riêng?

Không nên đặt ngay dưới cành mang trái lớn vì trái rơi có thể làm vỡ thùng, gãy kệ và nguy hiểm cho người. Đặt ở vùng ngoài tán hoặc dưới cây trái nhỏ.

Vườn phun thuốc thì trại ong dú phải làm gì?

Thoả thuận để được báo trước mỗi đợt phun, đề nghị phun vào chiều muộn và tránh phun thẳng vào khu trại. Khi biết trước, có thể che chắn hoặc đóng cửa tổ dãy gần khu phun theo kinh nghiệm của người nuôi lâu trong vùng.

Ong dú có giúp vườn cây ăn trái đậu trái nhiều hơn không?

Ong dú ghé hoa nhiều cây ăn trái và góp phần thụ phấn, nhiều chủ vườn ghi nhận vườn có ong ra trái đều hơn. Mức độ tuỳ loại cây và điều kiện, rất khó đo chính xác, nên không nên kỳ vọng một con số cụ thể.

Cắt cỏ quanh trại ong có làm ong phản ứng không?

Máy cắt cỏ gây rung và ồn, cắt sát chân kệ vào giờ ong hoạt động mạnh có thể làm ong bay ra. Nên giữ quanh chân kệ một vùng sỏi không cỏ, chỉ cắt cỏ ở lối đi và tránh giờ cao điểm.

Tưới phun mưa trong vườn có ảnh hưởng đến thùng ong không?

Có nếu béc phun thẳng vào thùng, cửa tổ hay chân kệ: thùng ẩm, chống kiến bị trôi. Chỉnh hướng béc, đặt dãy thùng ngoài vùng phủ hoặc che phía trên thùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68