OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Nguồn hoa và vườn đặt trại

Trồng thêm cây nở nối mùa cho trại ong dú: chọn cây và trồng ở đâu quanh trại

Trồng cây cho trại ong dú là lấp những tháng vườn thiếu hoa, không phải trồng thật nhiều. Bài chỉ cách tìm tháng trống, chọn nhóm cây và đặt chỗ trồng quanh trại.

Young flowering shrubs and small fruit trees planted along the edge of a stingless bee yard in rural Vietnam, a gardener seen from behind watering seedlings, wooden hive stands in background

Trồng thêm cây cho trại ong dú hiệu quả nhất khi nhắm đúng những tháng vườn đang thiếu hoa, chọn cây ra hoa vào đúng khoảng đó, cho cả mật hoa lẫn phấn, và trồng thành dải quanh trại, ven bờ rào, chỗ không vướng việc vườn. Trồng tràn lan cây đẹp mà nở trùng lúc vườn đã rộ hoa thì gần như không giúp gì cho đàn.

Bài này đi theo trình tự một người làm trại có thể làm trong một mùa mưa: tìm tháng trống trong lịch hoa của chính vườn mình, chọn nhóm cây phù hợp, quyết định trồng ở đâu, chăm sao cho cây sống, và đo xem việc trồng có thật sự giúp đàn hay không. Bài không đưa lịch hoa chung cho cả tỉnh; mỗi vườn phải tự ghi lịch của mình vì cùng một loài cây, ra hoa ở hai vườn có thể lệch nhau.

Bắt đầu từ tháng trống, không bắt đầu từ cây đẹp

Việc đầu tiên là có lịch hoa của chính vườn và vùng quanh trại. Lịch này lấy từ sổ trại: mỗi lần đi kiểm, ghi những cây đang ra hoa và mức nở ước chừng. Sau một năm, xếp theo tháng sẽ thấy rõ những khoảng trống, nơi gần như không có cây gì nở hoặc chỉ có lác đác vài bụi.

Những tháng trống đó là nơi đáng đầu tư. Một vườn đã có rất nhiều hoa vào giữa mùa khô thì trồng thêm cây nở giữa mùa khô chỉ là thêm vào chỗ đã thừa. Ngược lại, nếu đầu mùa mưa vườn im lặng vài tuần, một hàng cây nở đúng lúc đó có thể giúp cả trại qua được giai đoạn hụt.

Cũng nên phân biệt tháng thiếu mật hoa và tháng thiếu phấn. Có những khoảng vườn còn hoa cho mật nhưng ít phấn, bánh trứng co lại; khi đó cây cho nhiều phấn đáng ưu tiên hơn. Người làm trại quan sát chân ong thợ khi về tổ: thấy ít con mang những cục phấn màu vàng, cam, trắng thì nhiều khả năng ngoài kia đang thiếu phấn.

Nếu chưa có sổ trại một năm, đừng đợi. Hỏi người làm vườn lâu năm trong xóm xem tháng nào vườn "trơ" nhất, đi vòng quanh ghi lại những gì đang nở, rồi trồng thử một ít trước. Lịch hoa sẽ chính xác dần theo từng năm.

Ba nhóm cây đáng nghĩ tới cho trại

Cây bụi và cây hàng rào nở dài ngày. Đây là nhóm cho kết quả nhanh nhất, chỉ sau một hai mùa đã ra hoa. Nhiều loại cây hàng rào, cây cảnh nở gần như quanh năm, hoa nhỏ, nhiều phấn, hợp với ong dú vốn thân nhỏ và hay tìm hoa nhỏ. Khi chọn, nên hỏi người trong vùng loại nào đã thấy ong dú đậu nhiều.

Cây ăn trái và cây lâu năm nở đúng tháng trống. Nhóm này lâu có hoa hơn nhưng bền, lại cho thêm thu nhập từ trái. Nếu vườn đã có cây ăn trái, chọn thêm loại có mùa hoa lệch với cây đang có. Một số cây gỗ còn cho nhựa ở vỏ hoặc chồi non, thứ mà đàn ong dú cần để xây tổ.

Cây thân thảo, rau gia vị và cây dại có ích. Nhiều loại rau gia vị, cây họ đậu, cỏ hoa ven bờ ruộng để ra hoa là thành nguồn phấn quý. Nhóm này rẻ, dễ gieo, có thể trồng xen trong lúc chờ cây lâu năm lớn. Giữ lại một dải cỏ hoa thay vì phát sạch cũng là một cách "trồng" không tốn tiền.

Đừng quên nguồn nhựa và nguồn nước khi trồng

Người trồng cây cho ong thường chỉ nghĩ tới hoa. Với ong dú, nhựa cây quan trọng không kém. Đàn dùng nhựa trộn với sáp để làm ống cửa tổ, vách hũ mật, hũ phấn, trám mọi khe hở trong thùng và bôi quanh cửa để chặn kiến, chặn ruồi. Một trại đông đàn mà xung quanh ít cây có nhựa thì ong phải đi xa để lấy, tốn thêm ong thợ cho một việc lẽ ra làm gần nhà.

Vì vậy, trong danh sách cây trồng quanh trại nên có vài loại cây gỗ hay cây ăn trái có nhựa ở vỏ, ở chồi non, ở vết cắt cành. Người làm trại lâu năm thường nhận ra ong dú hay bám ở đâu để lấy nhựa: một gốc xoài có vết thương ở thân, cây điều đang ra đọt non, một gốc cây vừa bị tỉa cành. Quan sát những chỗ đó trong vườn mình là cách chọn cây chắc hơn đọc danh sách.

Nguồn nước cũng nên tính chung trong việc trồng. Một dải cây ven mương hay ven ao vừa giữ đất, vừa tạo bóng mát cho mép nước, nơi ong dễ đậu uống. Trồng cây bao quanh một điểm nước nhỏ gần trại vừa cho hoa, vừa giữ nước mát lâu hơn trong mùa khô.

Khi ghi lịch hoa trong sổ trại, thêm một cột nhỏ cho nhựa: tháng nào thấy ong bám nhựa ở đâu. Sau một năm, người làm trại biết vườn mình thiếu nhựa vào khoảng nào và cần trồng bổ sung loại cây gì.

Trồng ở đâu quanh trại

Ong dú thường kiếm ăn quanh tổ, nên cây trồng gần trại có lợi hơn cây ở góc vườn xa. Tuy vậy, không nên trồng sát ngay trước dãy thùng. Cây lớn lên che khuất lối bay, cành lá chạm vào kệ làm đường cho kiến, và khi cần tỉa hay phun thuốc cho cây, đàn ong bị ảnh hưởng trực tiếp.

Chỗ hợp lý thường là ven bờ rào quanh khu đặt trại, các lối đi chính trong vườn, bờ mương, góc đất trống không dùng vào việc khác. Trồng thành dải dài thay vì gom một cụm, vì dải dài vừa làm hàng rào chắn gió, vừa trải hoa ra nhiều hướng quanh trại.

Với cây lâu năm, tính trước tán cây sau vài năm sẽ rộng tới đâu, có che nắng sáng của dãy thùng không. Một ít bóng chiều có lợi trong mùa khô, nhưng bóng che cả buổi sáng làm đàn ra quân muộn. Cây có rễ lan mạnh hay cành giòn dễ gãy thì nên đặt xa kệ, tránh mùa mưa bão cành gãy đè lên thùng.

Nếu trại đặt nhờ vườn người khác, trồng gì cũng phải hỏi chủ vườn trước. Cây trồng trên đất người ta là tài sản của người ta, và một hàng cây mọc lên chắn đường xe vào vườn là chuyện dễ gây mất lòng.

Trồng sao cho cây sống và ra hoa

Nhiều người trồng cây cho ong rồi bỏ mặc, cây chết gần hết sau mùa khô đầu tiên. Vài việc nhỏ sau đây giúp tỉ lệ sống cao hơn hẳn.

  1. Trồng vào đầu mùa mưa để cây có cả mùa mưa bén rễ trước khi vào mùa khô.
  2. Chọn cây giống khoẻ, có bầu đất, mua ở nơi bán cây giống trong vùng để cây quen khí hậu, đất đai.
  3. Đào hố đủ rộng, trộn phân hữu cơ hoai mục, tránh dùng phân tươi gần trại vì mùi và ruồi.
  4. Tủ gốc bằng rơm, lá khô hoặc vỏ trấu để giữ ẩm qua mùa khô.
  5. Tưới định kỳ trong mùa khô đầu tiên, nhất là với cây lâu năm.
  6. Không dùng thuốc trừ sâu cho các cây trồng để nuôi ong; nếu sâu bệnh nặng, dùng cách thủ công hoặc bỏ cây đó, trồng loại khác.

Một mẹo hay là trồng gối đầu: năm đầu gieo cây thân thảo và rau gia vị để có hoa ngay, đồng thời trồng cây bụi và cây lâu năm để vài năm sau thay thế.

Những cây nên cẩn thận

Không phải cây nào ra hoa cũng có ích cho trại. Có những cây cảnh hoa to, cánh kép, đẹp mắt nhưng ong khó lấy được mật hay phấn. Có những cây nở rộ đúng lúc vườn đã rộ hoa, thêm vào cũng không giúp gì. Có những cây mọc lan rất mạnh, trồng vài bụi rồi vài năm sau tràn cả vườn, khó kiểm soát.

Cây cần phun thuốc thường xuyên để có năng suất cũng không hợp trồng sát trại. Một số loại rau, hoa thương phẩm dễ bị sâu bệnh, người trồng quen phun định kỳ. Nếu trồng gần thùng, mỗi đợt phun là một lần đàn ong gặp nguy.

Ngoài ra, đừng chọn cây chỉ vì nghe nói "ong rất thích" mà không tự kiểm. Mỗi vùng, mỗi dòng ong dú có thói quen kiếm ăn khác nhau. Cách chắc nhất là trồng thử vài cây, quan sát xem lúc ra hoa có nhiều ong dú đậu không, rồi mới nhân rộng.

Cuối cùng, nhớ rằng cây dại vốn có quanh trại, những bụi cỏ hoa ven bờ, hàng cây mọc tự nhiên, nhiều khi là nguồn thức ăn ổn định hơn cây mới trồng. Trước khi phát quang một khoảng đất để trồng cây mới, cân nhắc xem có nên giữ lại một phần.

Đo xem trồng cây có giúp được đàn không

Việc trồng cây cho trại là khoản đầu tư công sức nhiều năm, nên cần có cách đo. Ghi vào sổ trại những gì đã trồng, trồng khi nào, ở đâu, bao nhiêu cây. Mỗi mùa, ghi thêm cây nào đã ra hoa, nở vào tháng nào, có thấy ong dú đậu nhiều không.

Sau đó so tình trạng đàn trong những tháng từng là tháng trống: số tổ trơ hũ, số tổ co bánh trứng, số vụ cướp mật. Nếu những con số đó cải thiện qua các năm trong khi số đàn không giảm, việc trồng cây đang có tác dụng. Nếu không thay đổi gì, có thể cây chưa đủ lớn, trồng chưa đủ nhiều, hoặc chọn sai loại.

Đừng mong kết quả trong một năm. Cây bụi có thể giúp sau một hai mùa, còn cây lâu năm cần vài năm. Trong thời gian chờ, giữ số đàn ở mức vườn đang nuôi được, đừng tăng đàn với lý do "đã trồng cây rồi" khi cây còn chưa ra hoa.

Khi lịch hoa của vườn đã kín hơn, người làm trại có thể tăng đàn từng bậc như bình thường, theo dõi qua một vòng năm, và nếu đàn cũ vẫn khoẻ thì sức chứa của vườn đã thật sự tăng lên.

Rủ hàng xóm cùng trồng: nguồn hoa là chuyện của cả xóm

Vì ong dú kiếm ăn cả ngoài hàng rào, những gì hàng xóm trồng cũng ảnh hưởng tới trại. Một người làm trại trồng cả trăm cây quanh vườn mình, trong khi xung quanh toàn đất trống hay vườn phun thuốc dày, sẽ thấy kết quả chậm hơn người có hàng xóm cùng giữ cây xanh, cùng để hoa.

Cách dễ nhất để rủ hàng xóm là cho cây giống. Những cây bụi, cây hàng rào dễ giâm cành, người làm trại có thể nhân giống ra nhiều, tặng cho các nhà quanh đó trồng làm hàng rào hay làm cảnh. Đổi lại, xóm có thêm hoa, trại có thêm thức ăn, và hàng xóm thấy ong là chuyện vui chứ không phải chuyện phiền.

Một cách khác là nói chuyện về việc giữ cây dại. Nhiều nhà quen phát quang sạch bờ rào, bờ mương mỗi mùa. Nếu được giải thích rằng vài dải cỏ hoa ven bờ giúp ong, giúp cả vườn có thêm côn trùng có ích, một số người sẵn lòng để lại một phần.

Mấy hũ mật nhỏ tặng hàng xóm vào cuối mùa thu mật cũng là cách giữ mối quan hệ tốt. Khi hàng xóm coi trại ong là một phần của xóm, họ sẽ báo cho người nuôi khi thấy chuyện lạ, sẽ hỏi trước khi phun thuốc, và sẵn sàng trồng thêm cây có hoa.

Câu hỏi thường gặp

Trồng cây cho ong dú bao lâu thì có hoa?

Tuỳ nhóm cây. Cây thân thảo và rau gia vị có thể ra hoa trong vài tháng, cây bụi thường sau một hai mùa, cây ăn trái và cây gỗ lâu năm cần vài năm. Nên trồng gối đầu nhiều nhóm để có hoa sớm trong lúc chờ cây lớn.

Có nên trồng một loại cây thật nhiều cho trại?

Không nên. Một loại cây nở cùng lúc chỉ giúp trại trong vài tuần. Trồng nhiều loại có mùa hoa khác nhau, nhắm vào những tháng vườn đang thiếu hoa, giúp đàn có ăn đều hơn quanh năm.

Cây cảnh hoa đẹp có giúp ích cho ong dú không?

Có loại giúp, có loại không. Hoa to, cánh kép thường khó cho ong lấy mật và phấn. Nên trồng thử vài cây, quan sát xem lúc ra hoa có nhiều ong dú đậu không rồi mới trồng nhiều.

Trồng cây gần thùng ong có bị kiến theo lên không?

Có thể, nếu cành lá chạm vào kệ hay thùng. Nên trồng cách dãy thùng một khoảng, tỉa cành định kỳ để không có lối nào nối từ cây sang kệ.

Đặt trại nhờ vườn người khác có trồng thêm cây được không?

Được, nhưng phải hỏi chủ vườn trước và thống nhất trồng ở đâu, loại gì. Cây trồng trên đất người khác là tài sản của chủ đất, và hàng cây mọc lên có thể vướng việc làm vườn của họ.

Có cần bón phân, tưới nước cho cây trồng nuôi ong không?

Có, nhất là trong mùa khô đầu tiên. Tủ gốc giữ ẩm, tưới định kỳ, bón phân hữu cơ hoai mục giúp cây sống và ra hoa đều. Tránh thuốc trừ sâu trên những cây này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68