OngDuTrangBang.comOng Dú Trảng Bàng
Nguồn hoa và vườn đặt trại

Vùng đệm giữa trại ong dú và ruộng phun thuốc: rộng bao nhiêu, trồng gì

Vùng đệm giúp trại ong dú bớt dính thuốc trôi dạt từ ruộng bên, nhưng không có bề rộng an toàn tuyệt đối. Bài nói cách đặt trại, trồng hàng cây chắn và giữ liên lạc.

A dense hedge of tall shrubs and bamboo separating a rice field from a small stingless bee yard with wooden boxes on stands, overcast sky, flat rural landscape in southern Vietnam

Vùng đệm giữa trại ong dú và ruộng phun thuốc là khoảng cách cộng với một hàng cây chắn dày, đặt ở phía ruộng, để giảm lượng thuốc trôi dạt theo gió vào khu thùng và giảm số ong bay thẳng sang ruộng lúc vừa phun; không có bề rộng nào bảo đảm an toàn tuyệt đối, nên vùng đệm phải đi cùng việc chọn chỗ đặt trại và giữ liên lạc với người phun.

Bài này viết cho người làm trại có đất sát ruộng lúa, ruộng rau, vườn chuyên canh phun thuốc định kỳ. Bài không đưa ra con số mét "chuẩn", vì khoảng cách cần thiết phụ thuộc gió, loại thuốc, cách phun và thói quen kiếm ăn của đàn; thay vào đó là các nguyên tắc để tự thiết kế vùng đệm cho trại mình và hiểu được giới hạn của nó.

Thuốc đến với ong qua những đường nào

Muốn làm vùng đệm đúng, trước hết phải hiểu thuốc trừ sâu có thể tới đàn ong bằng những đường nào. Đường thứ nhất là trôi dạt: khi phun, một phần hạt thuốc nhỏ bay theo gió, rơi xuống ngoài khu vực cần phun, có thể rơi lên thùng, lên cây hoa gần trại, lên điểm nước.

Đường thứ hai là ong tự bay tới: ong thợ đi kiếm ăn trên hoa, trên cỏ dại trong ruộng hoặc ven bờ ruộng đúng lúc hay ngay sau khi phun, dính thuốc trên người, mang thuốc về tổ trong mật và phấn. Đường thứ ba là nước: ong uống nước đọng trên ruộng, trong mương có thuốc rửa trôi xuống, hoặc ở chỗ người phun rửa bình.

Vùng đệm chủ yếu giúp giảm đường thứ nhất, và phần nào đường thứ hai nếu hàng cây chắn làm ong ít bay thẳng qua ruộng. Đường thứ ba phải xử lý bằng cách làm điểm nước sạch riêng cho trại, như ở bài về nước mùa khô. Không có vùng đệm nào ngăn được hết cả ba đường.

Cũng cần nhớ rằng thuốc không chỉ hại ong ngay lúc phun. Một số loại còn bám trên lá, trên hoa một thời gian sau đó; ong tới kiếm ăn vài ngày sau vẫn có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy vùng đệm không chỉ là chuyện của ngày phun, mà là chuyện của cả mùa canh tác bên cạnh.

Những yếu tố quyết định vùng đệm cần rộng tới đâu

Hướng gió chính. Nếu gió thường thổi từ ruộng về phía trại vào giờ người ta hay phun, trại ở thế bất lợi, cần khoảng cách và hàng chắn lớn hơn. Nếu gió thường thổi ngược lại, rủi ro trôi dạt thấp hơn.

Cách phun. Phun bằng bình đeo vai sát gốc cây khác hẳn phun bằng máy công suất lớn hay phun bằng thiết bị bay. Cách phun tạo hạt mịn, phun cao, phun trên diện rộng làm thuốc bay xa hơn.

Loại cây trong ruộng. Ruộng thấp như lúa, rau thì thuốc ít bay cao. Vườn cây cao phun lên tán thì thuốc dễ theo gió bay sang bên.

Địa hình. Ruộng thấp hơn trại, có bờ đất cao ngăn giữa, là thế thuận. Trại nằm ở chỗ trũng, cuối hướng thoát nước của ruộng là thế xấu.

Thói quen kiếm ăn của đàn. Ruộng có cỏ dại ra hoa, có cây trồng ra hoa thì ong sẽ bay sang dù có vùng đệm. Lúc đó phải tính tới chuyện có hoa hấp dẫn hơn ở phía trại.

Hàng cây chắn: trồng gì và trồng thế nào

Phần cốt lõi của vùng đệm là hàng cây chắn đặt giữa ruộng và trại. Hàng cây này có ba nhiệm vụ: chặn bớt hạt thuốc trôi theo gió, buộc ong bay cao hơn khi vượt qua, và tạo một bức tường xanh làm trại yên tĩnh, kín gió.

Hàng chắn hiệu quả thường dày, nhiều tầng: cây bụi thấp ở dưới, cây cao vừa ở giữa, có thể thêm vài cây cao ở trên. Tán lá rậm từ sát đất lên tới khá cao giúp bắt hạt thuốc tốt hơn một hàng cây cao mà gốc trống. Tre, cây bụi hàng rào, một số cây gỗ lá dày là những lựa chọn phổ biến ở nông thôn Đông Nam Bộ.

Không nên chọn cây ra hoa hấp dẫn ong cho phía sát ruộng, vì như vậy là kéo ong tới đúng chỗ có thể dính thuốc. Cây ra hoa nên trồng ở phía bên trong, gần trại, để ong có chỗ kiếm ăn mà không phải bay qua ruộng. Hàng chắn phía ruộng chỉ cần dày và xanh.

Hàng cây cần thời gian để dày lên. Trong lúc chờ, có thể dùng lưới che hay tấm chắn tạm ở phía đón gió, nhưng đó chỉ là giải pháp tạm. Đầu tư cho hàng cây ngay từ khi dựng trại là cách bền nhất.

Đặt trại ở đâu trong khu đất để tận dụng vùng đệm

Khi khu đất có một phía giáp ruộng phun thuốc, nên đặt dãy thùng ở phía xa ruộng nhất mà điều kiện cho phép. Khoảng đất ở giữa trở thành vùng đệm tự nhiên, có thể trồng cây ăn trái, rau, cây bụi để ong có chỗ kiếm ăn gần mà không phải bay qua ruộng.

Cửa tổ nên quay về phía không phải ruộng, để đường bay chính của đàn đi về phía nguồn hoa an toàn hơn. Ong vẫn có thể bay đi mọi hướng, nhưng hướng cửa tổ ảnh hưởng tới đường bay quen của chúng.

Nếu khu đất quá hẹp, không thể đặt trại xa ruộng, cần cân nhắc nghiêm túc có nên đặt trại ở đây không. Một trại sát ruộng phun thuốc dày, dù có hàng chắn, vẫn có rủi ro mất đàn hàng loạt. Có thể giữ ở đây một số ít đàn, và đặt phần lớn đàn ở chỗ khác an toàn hơn.

Cũng tránh đặt điểm nước của trại ở phía giáp ruộng. Điểm nước nên ở bên trong, gần trại, để ong không phải đi xa tới mương ruộng uống nước có thể lẫn thuốc.

Vùng đệm cũng là nơi kiếm ăn: chia lớp cho rõ

Một vùng đệm được thiết kế khéo không chỉ là khoảng trống để ngăn thuốc, mà còn là phần nguồn hoa an toàn của trại. Có thể hình dung nó gồm ba lớp tính từ phía ruộng vào. Lớp ngoài cùng là hàng chắn dày, không ra hoa hấp dẫn, nhiệm vụ chính là bắt hạt thuốc và chắn gió. Lớp giữa là khoảng đất để trống hoặc trồng cây thấp, giúp kéo giãn khoảng cách. Lớp trong cùng, sát trại, là nơi trồng cây hoa, cây có nhựa, đặt điểm nước.

Chia lớp như vậy giúp ong có lý do để ở lại phía trong. Khi gần tổ đã có hoa, có nước, ong ít phải bay sang ruộng tìm thức ăn, nhất là trong những ngày ruộng vừa phun. Ngược lại, nếu phía trong trơ trụi mà bờ ruộng đầy cỏ hoa, ong sẽ bay sang dù có hàng chắn cao tới đâu.

Khi chăm vùng đệm, nhớ tỉa lớp ngoài cho dày ở phần gốc, đừng để chỉ còn tán trên cao. Lớp trong thì chăm như vườn hoa cho ong: không dùng thuốc, trồng nối mùa, giữ ẩm cho cây qua mùa khô. Mỗi năm đi một vòng, ghi lớp nào còn tốt, lớp nào cần trồng bổ sung.

Giữ liên lạc với người phun: phần không trồng được

Vùng đệm tốt đến đâu cũng không thay được việc nói chuyện với người canh tác bên cạnh. Biết lịch phun, người làm trại có thể chuẩn bị: đóng cửa tổ trước giờ phun nếu thời tiết cho phép, che thùng, không mở thùng trong những ngày đó.

Cách tiếp cận nên nhẹ nhàng. Người trồng lúa, trồng rau cũng có sinh kế phải lo, họ không phun để hại ong. Giới thiệu mình, giải thích ngắn gọn ong dú dễ bị ảnh hưởng thế nào, và nhờ báo trước khi phun. Một hũ mật nhỏ là lời chào dễ được đón nhận.

Có thể đề nghị thêm những điều nhỏ: phun vào chiều tối khi ong đã về tổ, phun khi gió thổi xa phía trại, không rửa bình phun ở mương gần trại. Đây là đề nghị, không phải yêu cầu; người ta làm được bao nhiêu là quý bấy nhiêu.

Ghi lại mỗi lần được báo và mỗi lần thấy phun mà không được báo, cùng tình trạng đàn sau đó. Sau một mùa, người làm trại có căn cứ để biết vùng đệm của mình đang làm việc tới đâu, cần thêm gì.

Khi vùng đệm không đủ: dấu hiệu và cách xử lý

Dấu hiệu đàn bị ảnh hưởng bởi thuốc thường rõ: nhiều ong chết trước cửa tổ hoặc dưới chân kệ sau một đợt phun, ong bò lảo đảo, run rẩy, đàn đột ngột yếu đi. Nếu nhiều đàn ở phía gần ruộng bị trước, đàn ở xa bị sau hoặc không bị, gần như chắc là do thuốc từ phía đó.

Khi thấy dấu hiệu này, ghi lại ngay: ngày, giờ, số đàn bị ảnh hưởng, vị trí, có biết ai phun gì không. Chụp ảnh. Những ghi chép này giúp nói chuyện với người phun một cách có căn cứ, và giúp người làm trại quyết định có nên dời trại hay không.

Nếu tình trạng lặp lại nhiều lần dù đã có vùng đệm và đã nói chuyện, nên tính tới việc dời trại hoặc dời phần lớn đàn đi. Không có lý do gì để tiếp tục mất đàn ở một chỗ đã chứng minh là không an toàn. Giữ đàn sống quan trọng hơn giữ chỗ đặt.

Với những thùng bị ảnh hưởng nặng, đừng vội thu mật từ đó để bán. Mật và phấn trong tổ có thể đã lẫn thứ ong mang về từ ruộng. Để riêng, theo dõi đàn, và nếu đàn chết hẳn thì xử lý thùng theo cách vệ sinh trại, không đem mật đó ra thị trường.

Một danh sách kiểm nhanh khi thiết kế vùng đệm

Danh sách sau giúp người làm trại không bỏ sót điều gì khi làm vùng đệm cho trại sát ruộng. Không cần đủ mọi mục, nhưng mục nào bỏ thì nên biết vì sao bỏ.

  • Đã ghi hướng gió chính vào giờ người ta hay phun chưa.
  • Dãy thùng đã đặt ở phía xa ruộng nhất có thể chưa.
  • Đã có hàng cây chắn nhiều tầng ở phía ruộng chưa, hay mới chỉ là kế hoạch.
  • Cây ra hoa có đang được trồng ở phía trong, gần trại, không phải phía ruộng không.
  • Điểm nước của trại có ở bên trong, tách khỏi mương ruộng không.
  • Đã nói chuyện với người canh tác bên cạnh và có cách để được báo trước khi phun chưa.
  • Sổ trại có cột ghi đợt phun và tình trạng đàn sau đó chưa.

Danh sách này nên xem lại mỗi năm, vì ruộng bên có thể đổi cây trồng, đổi cách phun, đổi người canh tác.

Nếu có mục nào chưa làm được ngay, ghi lại kế hoạch và thời hạn cho mục đó trong sổ trại, để mùa sau không còn bỏ trống cùng một chỗ.

Câu hỏi thường gặp

Vùng đệm giữa trại ong dú và ruộng phun thuốc cần rộng bao nhiêu mét?

Không có con số an toàn tuyệt đối. Khoảng cách cần thiết phụ thuộc hướng gió, cách phun, loại cây và địa hình. Nên đặt trại càng xa ruộng càng tốt, kết hợp hàng cây chắn dày và giữ liên lạc với người phun.

Có nên trồng cây ra hoa làm hàng rào phía giáp ruộng?

Không nên. Cây ra hoa ở phía ruộng kéo ong tới đúng chỗ dễ dính thuốc. Hàng chắn phía ruộng chỉ cần dày, xanh; cây ra hoa nên trồng ở phía trong, gần trại.

Đóng cửa tổ khi hàng xóm phun thuốc có được không?

Có thể đóng tạm trong thời gian ngắn khi thời tiết mát, để giữ ong trong tổ. Nhưng đóng lâu trong ngày nắng nóng có thể làm đàn ngột. Cần cân nhắc theo thời tiết và thời gian phun.

Hàng cây chắn bao lâu thì có tác dụng?

Tuỳ loại cây, thường cần vài mùa mưa để dày lên đủ chặn gió. Trong lúc chờ, có thể dùng lưới che tạm ở phía đón gió, và đặt trại xa ruộng hơn nếu được.

Làm sao biết đàn chết là do thuốc từ ruộng bên?

Dấu hiệu thường là nhiều ong chết đột ngột trước cửa tổ sau một đợt phun, đàn gần ruộng bị nặng hơn đàn ở xa. Ghi lại ngày giờ, vị trí, chụp ảnh để có căn cứ nói chuyện và quyết định.

Trại sát ruộng lúa có nuôi ong dú được không?

Có thể, nếu đặt trại ở phía xa ruộng, có hàng chắn và người canh tác hợp tác báo lịch phun. Nếu ruộng phun dày và đàn mất liên tục, nên dời phần lớn đàn sang chỗ khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0868 2222 68